DE ZORG VOOR HET HAAGSCHE BOSCH, VOORNAMELIJK IN DE 16e EEUW. 71 
regeering als afgesloten kunnen rekenen. Vooral doen we dit, waar 
we meenen , dat in het verordineerde ook lessen zijn gelegen voor 
de toekomst, die nuttig kunnen zijn voor het geval dat de democra- 
tische neigingen , welke meer en meer schijnen te gaan heerschen 
naarmate we de 20e eeuw naderen, zich ook wilden gaan afspiegelen 
in eene vormverandering en karakterwijziging van het Haagsche 
Bosch. 
Er is overeenstemming in het oordeel van kroniek- en geschied- 
schrijvers uit vorige eeuwen over het Haagsche Bosch; éénzelfde 
gevoel beheerscht hen , voornamelijk de dichters uit lateren tijd ; en 
niet minder geestdriftig zijn de loftuitingen van het »cieraet onses 
Vaderlants”, door tal van lieden in onze dagen aangeheven, waar 
allen in koor samengaan en »de plaisance ende gheneuchlickheyt 
deses Boschs” bewierooken. 
Het zou ons te ver voeren om van die gevoelsuitingen afschrift te 
nemen; er zou twijfel kunnen ontstaan over de waarde er van. Immers 
goede wijn behoeft geen krans; maar aangezien de liefde der ouders 
voor hun kinderen slechts alleen blijkt uit de ouderlijke zorg voor 
hen , kunnen we volstaan met de officiëele stukken in hoofdzaak weêr 
te geven , welke voor de ouderlijke zorg pleiten van de lands- en stede- 
lijke regeering tegenover haar kind, in casu het Haagsche Bosch. 
Een richtsnoer vinden we in dezen in caput VII van het beroemde 
werk van p. merula, dat hij in 1605 te ’s-Gravenhage het licht 
deed zien, onder den titel: »Placaten ende ordonnancien op ’t stuck 
van de wildernissen.” 
We willen memjla eerst aan het woord laten en, waar hij in 
extenso de ordonnantie van het jaar 1460 mededeelt, met de 12 uit- 
voerige renovatiën van 1602, laten we hem, — »’d Aucteur zooals 
hij zich zelf in het werk noemt , — iets vertellen omtrent het Haagsche 
Bosch , het onderwerp van dit opstel. 
» Mijns bedunckens is het Haechsche Bosch eene partie gheweest 
van de Warande, die Cornelius Tacitus noemt Nemus Sacrum , zijne 
palen sonder twijtfel uytghestreckt hebbende onder verscheyden Namen , 
van het Suyden verre naer het Noorden, oock over den Rijn, jae 
tot aen de uyterste eynden van het Landt , ’t welck jeghenwoordich 
Hollandt werdt gheheeten. 
» ’t V oorseyde Bosch is het Cieraet onses Vaderlants , ende particulier- 
lick vanden Haghe ; eene plaetse , hoewel sonder treflicke Neringhe oft 
Coopmanschap , als ghelegen naer de Duynen op den noordenwindt , 
