VOORNAMELIJK IN DE 16e EEUW. 
75 
qu’il soit ne teude d’oresenavant plus a Sneppes ou Vuydecoes en 
nos avant dict Bois , sur peine de dix Livres.” 
De tweede renovatie van het plakkaat op het stuk van het Bosch 
van den Haag dagteekent van 18 Juni 1498. 1 onder de regeering 
van Philips II. Er werden eenige »articulen” bijgevoegd om het 
Bosch gesloten te houden; er niet door te rijden; de honden er uit 
te houden; met geen »boghen oft Bussen” er in te gaan; geener- 
hande wild te schieten, »ofte met voghelen te vlieghen”, enz. 
Waar in de beide eerste ordonnanties sprake was van het zetten 
van een muur of heining door allen die een huis of erf hadden lig- 
gen »au front dudict Bois, qui est a dire en Flaman Voorhout , de- 
puis la porte d’icelluy Bois jusques a 1’autre bout vers le Noordt”, 
werd in de renovatie van 1498 , bijgevoegd dat het eveneens ver- 
boden was »daer inne te hebben noch later eenige deure ofte 
veynsteren”. 
De derde renovatie is van 2 April 1529 naar schrijven ’s Hofs 
van Holland, naar den gemeenen stijl 1530. 
Daarin zijn enkele »articulen” weggelaten, doch weder andere bij- 
gevoegd , ook eenige , welke meer betrekking hebben op ’s-Graven- 
hage zelf. 
Verboden wordt o. a. zand, aarde of zoden te delven, te steken, 
of te halen, noch uit het Bosch te dragen, slepen of voeren, »noch 
oock die graften van den Bossche ende Coe-camp over te springen , 
over te swemmen , te vollen die graften , met plancken oft Boomen 
dner over te gaen , ende te legghen”. Indien kinderen , arme luiden 
of dienstboden iets deden ter contrarie van het plakkaat en de boeten 
niet konden betalen, werd dit verhaald »aen heuren Ouders, Mees- 
ters, Vrouwen ende andere Luyden daer sij onder staen , soo verre 
zij machtich zijn te gelden , oft bij ghebreke van dien sullen ge- 
geeselt oft anders ghecorrigeert worden arbitralick nae gheleghen- 
theydt der saken. Ende desghelyck sullen ghecorrigeert worden den 
ghenen die de Dienaren ende den Toesienders van den Bosch yet 
misdoen , oft dreyghen , qualyck toe spreken , oft missegghen in wat 
manieren dattet zij , uyt saken van heuren dienst ende officien”. 
Hoewel bij het plakkaat van 1460 (1461) maatregelen waren ge- 
nomen om de konijnen in het Bosch uitteroeien , bleef dit inconve- 
nient toch stand houden , zoodat de Gouvernante Maria zich verplicht 
1 Zie ook Haagsche Jaarb, v. 1891, blz. 73, e. v. 
