VOLKSGEZONDHEID EN ALKOHOLTSME. 
143 
op het glibberig plaveisel. Het is somber. Het is koud. De werkman 
denkt aan den barden dag , die voor bem ligt en aan de dagen die 
moeten volgen. Het verleden is vreugdeloos, bet beden ellendig en 
de toekomst dreigend. Dit alles speelt hem door het hoofd en hij 
vervolgt zijn weg treurig en ontmoedigd. Daar komt hij voorbij een 
kroeg ; bier is een toevluchtsoord. Hij gaat er binnen , vraagt om 
een glas brandewijn en drinkt bet in een slok uit. Nu verandert 
alles. Het zwakke gevoel van daareven maakt plaats voor een wel- 
dadig gevoel en een bewustzijn van kracht ; de gedachten worden 
minder somber, de zwartgalligheid verdwijnt met de alkoholische 
dampen ; de werkman , voor het oogenblik getroost , neemt het juk 
der ellende weer op met een zucht van verlichting en gaat naar 
zijn werkplaats. Zal de eerste steen op hem geworpen worden door 
dengene , die in het ruwe soldaten- of matrozenleven nooit gedwon- 
gen is geworden om aan den alkohol tijdelijk steun en kracht tot 
het volbrengen van de taak te vragen ?” 
Resumeerende , zegt dagan , is het onmogelijk alkoholisme van 
armoede te scheiden. Het is zwaar dit te erkennen. Maar is het er- 
kennen van eene waarheid in het sociale leven niet altoos te ver- 
kiezen boven een stilzwijgen , dat zich medeplichtig maakt aan leugen 
en dwaling? v. coste vraagt zeer terecht in zijne »Questions sodales 
contemporaine s” of het alkoholisme wel een oorzaak en niet veeleer 
een in het oog vallend verschijnsel van het pauperisme is , een symp- 
toom zooals men in de geneeskunde zegt? Du. legrain is overtuigd 
dat tegenwoordig het alkoholisme in de ellende zijn grootste verbrei- 
der vindt. Liebig heeft neergeschreven , dat men in vele landen de 
armoede en ellende toeschrijft aan het steeds groeiende en overdre- 
ven gebruik van alkoholica : » dit is eene dwaling, niet het gebruik, 
van alkohol is de oorzaak , maar het gevolg van de ellende .” Het is een 
uitzondering op den regel , wanneer een weldoorvoede man een bran- 
dewijndrinker wordt. Maar wanneer een werkman minder verdient 
door zijn arbeid dan noodig is om zich de noodige voedingsstoffen te 
verschaffen, ontstaat een onbedwingbare en onverbiddelijke dwang om 
bij alkohol zijn toevlucht te zoeken. Hoe wil men dat hij werken zal 
als onvoldoende voeding hem eiken dag een zeker gedeelte van zijn 
kracht ontneemt ? 
Dergelijke getuigenissen sluiten volkomen met de analyse , die 
dagan zelf gemaakt heeft van den toestand waarin tegenwoordig het 
grootste deel van het volk verkeert. 
