152 
VOLKSGEZONDHEID EN ALKOHOLISME. 
In Pittsburg en andere groote nijverheidssteden zijn de fabrieken 
begonnen met lokalen af te staan of te bouwen , waar de werkman 
rustig zijn schaftuur kon doorbrengen ; spoedig ging men verder, en 
gaf hem zelfs vrij lunch , door in de lokalen , voor het schaftuur be- 
stemd , tafels aan te richten met een beperkt menu (plat du jour) van 
eenvoudige maar met zorg gekozen spijzen. Alkoholvrije dranken kon 
hij zich desnoods voor eigen geld aanschaffen van een in de zaal ge- 
plaatst buffet , maar koffie , thee en cacao waren kosteloos verkrijg- 
baar ; bij dit alles werd de werkdag op 8 uur werken teruggebracht. 
Het resultaat was dat door het rustiger eten, het betere voedsel, 
meer en beter werk door diezelfde werklieden werd voortgebracht 
dan te voren in een werktijd van 10 of meer uren daags, en dat 
de extra gemaakte kosten ruimschoots vergoed werden. Dat de meeste 
werklieden het alkohol-gebruik vrijwillig prijsgaven spreekt volgens 
onze stelling van zelf, omdat de oorzaak, de gebrekkige voeding, 
opgeheven was (Review of Reviews en Amerik. tijdschriften). Het aantal 
koffiehuizen en melkinrichtingen , die langzamerhand overal verrijzen , 
zullen voorzeker groot nut stichten , evenzeer de volksgaarkeukens. 
Het is rechtstreeks het belang van de fabrikanten en maatschap- 
pijen dat hunne werklieden flink gevoed worden , evengoed als dat 
van de werklieden zelf. Het spreekt toch wel vanzelf dat meerder 
en beter werk gedaan zal worden door een weldoorvoed man , die 
zijn leven niet meer zoo hopeloos inziet als vroeger, vooral wanneer 
de pensioneering van ouden van dagen er eindelijk eens aan zal zijn 
toegevoegd. De gemeenten Eindhoven, Tilburg, Delft, Helmond en 
geheel Twente mogen deze stelling wel eens in overweging nemen. 
De zorg voor de voeding en de behuizing brengt verbeterde sociale 
omgeving van zelf te weeg , doet het alkoholverbruik tot een minimum 
dalen en verschaft der nijverheid dagelijks frissche werkkrachten , wat 
bewezen is voordeeliger en productiever te zijn , om niet te gewagen 
van den meer menschwaardigen en hygiënischen toestand der werklieden. 
Het is dus meer aan de maatschappij dan aan den Staat om het 
alkoholisme tegen te gaan. 
Het kwam mij voor, dat naar aanleiding van dagan’s artikel 
in L'humaniU nouvelle , de lezers van het Album, der Natuur mij wel 
eenige oogenblikken zouden willen volgen , waar de voeding , het 
milieu en de woning van den mensch , m. a. w. de groote factoren 
van de volksgezondheid , met een der grootste euvels , het alkoholisme , 
in oorzakelijk verband zouden worden gebracht. 
Apeldoorn, 15, 2, ’01. 
