OVER SPIRITISME 
163 
zekerdheid dat de dood geen vernietiging is , maar de ingang tot een 
nieuw leven.” 
Dat wallace op het gebied van natuurlijke historie een eminent 
en beroemd denker was , wordt terstond toegegeven , maar ontkend 
moet ten eenenmale worden dat hij een bekwaam leidsman is op het 
gebied van psychologie en psychiatrie : en daar behoort het spiritisme 
thuis. Wallace staat, met al zijne, de gewone spiritistische, spits- 
vondigheden niet boven zijn onderwerp , kent blijkbaar — en , daar 
hij geen medicus en geen neuroloog is , zij het hem vergeven — de 
bovenmate uitgebreide literatuur over hysterie , hypnose en suggestie in 
het geheel niet en praat dus feitelijk als leek mede over verschijn- 
selen , die buiten en boven zijn horizon liggen. Dat hij te goeder 
trouw is, is zeker; dit 'geldt voetstoots voor alle echte spiritisten. 
In het kort samengevat is de spiritist iemand , die meer of minder 
gemakkelijk gesuggereerd wordt , hetzij door anderen , hetzij door 
zichzelf en die zijne hallucinaties, vooral zoodra een ander dezelfde 
hallucinatie heeft of zich verbeeldt die te hebben , voor waarheid 
aanneemt en die alles , wat hij niet begrijpt . aan de werking der 
geesten toeschrijft ; niettegenstaande er treffende voorbeelden bestaan 
hoe ongeloofelijk men zich vergissen kan , waarvan aanstonds een 
paar voorbeelden ; niettegenstaande vele groote mannen hallucinaties 
hadden , zoodat men zich daarvoor heusch niet zou behoeven te 
schamen ; niettegenstaande proefondervindelijk gebleken is , dat b. v. 
de tafeldans veroorzaakt wordt door onwillekeurige spierbewegin- 
gen. De spiritist vergist zich niet , heeft geen hallucinaties ; hij 
negeert eenvoudig den dynamometer van faraday en verwerpt als 
versleten formules , zonder er blijkbaar iets van te begrijpen of 
zich de moeite te geven in den gedachtengang door te dringen , de 
gangbare uitdrukkingen der wetenschap , als : onwillekeurige spier- 
beweging , onbewuste hersenwerking , of gespannen verwachting. Hij 
vindt het een vingerwijzing voor de juistheid zijner theorie , dat uni- 
versiteiten en geleerden elke nieuwe zienswijze wantrouwig ont- 
vingen en zich vaak schromelijk vergisten , maar geeft een getrouwe 
opsomming van de namen en titels van alle wetenschappelijke mannen , 
die het spiritisme nog niet als pathologische conclusie hebben gedefi- 
niëerd. Het later te ontwikkelen begrip van het » tweede ik”, van de 
» verdubbeling of eigenlijk splitsing der persoonlijkheid”, zooals die bij 
hysterie voortkomt, en dat tot verklaring van vele spiritistische ver- 
schijnselen dient, wordt onwaarschijnlijker dan het bestaan van geesten 
