166 
OVER SPIRITISME. 
sonen , die de handen op de tafel leggen , binnen kort onwillekeurig 
daarop beginnen te drukken en dat deze drukking , zoodra zij in 
dezelfde richting plaats heeft , de tafel in beweging brengt , is boven 
reeds met een enkel woord vermeld ; ook preyer toonde dit onmis- 
kenbaar aan. 
»Voor de studie der thans aan de orde van den dag zijnde spiri- 
tualistische verschijnselen zegt hack tuke in zjjn boek over geest 
en lichaam ( Geist und Körper , Studiën über die Wirkung der Einbildungs- 
kraft , (u/h Eng.) Jena. 1888) »is het van belang te weten, dat het geloof 
en de verwachting de gewaarwording op een dwaalspoor kan brengen 
en de persoon in kwestie buiten staat kan stellen om veranderingen in 
drukking op de lichaamsoppervlakte te onderscheiden of te localiseeren. 
Den 25 en November 1880 gaf cumberland, in den Casual-Club in 
Londen, eenige goede voorbeelden van de gemakkelijkheid, waarmede 
zich de zintuigen op deze wijze volledig laten misleiden. Het hoofd- 
doel der zitting was het moderne spiritisme te onthullen : maar voor 
een physioloog was het voornamelijk van belang te zien , hoe door 
bepaalde manifestaties de waarneming door de zintuigen faalde. Zoo 
b. v. ging cumberland bij gasverlichting tusschen twee heeren aan 
eene tafel zitten en hield hunne handen vast. Nadat zij zich er van 
vergewist hadden , dat zijne beide handen met de hunne vereenigd 
waren , verzocht hij hen de oogen te sluiten en vroeg hen , of zij 
nog steeds voelden, dat zijne handen de hunne aanraakten. Zij antwoord- 
den zonder aarzelen bevestigend. Hij had echter intusschen eene zijner 
handen weggenomen en liet de andere voor beide dienst doen. Nadat 
hij aldus eene volkomen toestemming gekregen had , gebruikte hij de 
vrije hand als »geestenhand”, raakte met haar hun beider hoofden aan en 
zette zelfs den eenen eene trombone op het hoofd. Daarna bracht hij 
die tweede hand weer op de oude plaats , zonder dat de proefpersonen 
iets van de verwisseling bemerkten. En toen zij hunne oogen openden , 
waren zij hiervan volkomen zeker , dat , wie hen ook aangeraakt had 
en wie ook den eenen het muziekinstrument op het hoofd had ge- 
plaatst, het in elk geval cumberland niet was geweest. De misleiding 
was volkomen. 
Onder toepassing van hetzelfde beginsel kan men iemand gemak- 
kelijk doen gelooven , dat een ring om zijn arm gebracht is, terwijl 
zijne handen onafgebroken in aanraking met die van den operateur 
blijven. De proefpersoon is , zooals wij vaak hebben gezien , zóó ver- 
baasd en verbluft , dat hij daardoor bewijst , hoe het tastgevoel door 
