OVER SPIRITISME. 
171 
van geesten , met al de consequenties daarvan , ontdekken. Diffuse 
geesten of vlekken verkrijgt men , behalve door slordigheid bij het 
manipuleeren , door het gebruik van gevoelige platen , die ouder dan 
een jaar zijn , wanneer zij vaak veel aanleg hebben om gesluierd 
te worden; vooral treden bij zulke oude platen tamelijk breede en 
intensieve randsluiers op , waarvan de oorsprong veelal aan de ver- 
pakking wordt toegeschreven, (kaiserling , Practicum der wissenschaftl. 
Photographie , 1898, p. 155). 
Thans dient een enkel woord aan het maken van verkeerde conclu- 
sies gewijd te worden. 
Wanneer men een bestaand voorwerp voor iets anders aanziet , b. v. 
een paal voor een man , dan is dat eene illusie ; ziet men daarentegen 
een man , zonder dat er iets is , dan is dat eene hallucinatie en wel 
eene hallucinatie van het gezicht. Hetzelfde geldt , mutatis mutandis , 
voor de andere zintuigen. Het gezichtscentrum , namelijk dat gedeelte 
van de hersenen , waarheen het van buiten af in het netvlies van het 
oog dringende beeld geboodschapt wordt , produceert , in overprikkelden 
toestand, zelf een beeld, en daar wij gewend zijn dat alle beelden van 
de buitenwereld tot ons komen, projecteeren wij het naar buiten, 
nemen het dus in dat geval, volgens onze meening, werkelijk van uit 
de buitenwereld waar. 
Hoewel dit op het eerste gezicht pathologisch gelijkt , behoeft het 
dit niet altijd te zijn. Behalve de onderscheiding in psychische en 
psycho-sensoriëele hallucinaties, onderscheidt liebeault (Le sommeil pro- 
voqué , 1889, p. 94), ze ook in physiologische (natuurlijke) en patho- 
logische (ziekelijke). Kan men zelf nagaan dat het een hallucinatie 
— dat is een eigen product van het correspondeerende centrum, of 
een zelfstandig opduikend herinneringsbeeld daarvan — is , dan is zij 
physiologisch , gelijk men, uit een droom ontwakende, dien als zoo- 
danig erkent; kan men het daarentegen zelf niet begrijpen, dan is 
zij pathologisch. 
Meestal stelt men zich de voorwerpen slechts op onduidelijke wijze 
voor ; sommigen echter kunnen alle zaken , waaraan zij denken , met 
al de daaraan verbonden kenmerken zich als bestaande voor den 
geest brengen , zoodat zij denkende aan een voorwerp het zien , aan 
een klank het hooren. Vele bekende personen hadden dit verschijn- 
sel, zooals MICHEL-ANGELO , RAPHAËL , LEONARDO DA VINCI , CARDANUS, 
goethe, talma, horace vernet, balzac , en anderen. Wanneer deze 
laatste zich voorstelde, dat hij zich met een pennemes sneed, dan 
