174 
OVER SPIRITISME. 
sonen , die in hun geheele leven slechts een enkel of nu en dan een 
paar lichtere symptomen vertoonen , voert de aaneengeschakelde keten 
tot wezens, die ons diepste medelijden verdienen; men noemde de 
hysterie daarom ook wel eens proteusachtige ziekte. 
Aan charcot danken wij de beschrijving en rangschikking van de 
hysterische krampaanvallen , welke wij zooeven reeds met een enkel 
woord noemden. Hij onderscheidt vier phasen of perioden bij den 
grooten aanval (grande hystérie , grande attaque , chorea major , hysteria 
major of hy ster o- epilepsie): 1° de epileptoïde periode , waarbij de lijder 
zonder kreet , min of meer voorzichtig , bewusteloos neervalt , tonische 
(strek-) en daarna klonische (schud-) krampen vertoont, om meestal 
na enkele minuten te geraken in 2° de periode van het clownisme , als 
wanneer hij, vrijwel met behoud van bewustzijn, de meest verschil- 
lende en onmogelijke verwringingen en duikelingen , als een clown , 
verricht, waarvan de are en cercle , een boog gevormd door het 
lichaam , dat zich slechts met de hielen en het hoofd op de onder- 
laag steunt, het meest bekend is; voorts vertoont dit stadium buig- 
en rolbewegingen en nabootsingen van worstelingen. Geen wonder 
dat men vroeger meende , dat de lijder door booze geesten bezeten 
was ( daemoniomanie ) , 3° de période des attitudes passionneües , waarbij 
allerlei plastische houdingen worden aangenomen. De patiënt vertoont 
datgene wat hij als hallucinatie , als delirium , doorleeft , b.v. speelt 
kaart , rijdt te paard , enz. ; hij vertoont angst , schrik , toorn , of 
vervalt in extase (op welk laatste wij later terugkomen). 4° de periode 
van het delirium , waarin groote uitgelatenheid of diepe neerslachtig- 
heid heerscht, waarin de intiemste geheimen onthuld worden en 
die meestal eindigt na hallucinaties omtrent dieren ( zoöpsie ). 
Tegenover dezen , meer zeldzamen , grooten aanval , staat de kleine 
aanval, de petite hystérie , waarbij een en ander niet zoo treffend is 
uitgedrukt — maar ook komt het voor , dat een der perioden meer 
zelfstandig op den voorgrond treedt en dat de anderen (zoo goed 
als) ontbreken. 1 Merkwaardig is het ambulant automatisme ( automatis- 
me ambulatoire). » Sommige hysterici”, zegt dutil (Traité de Médecine , 
VI, 1894, p. 1362), »zijn onderhevig aan intermitteerende opwel- 
1 Hypnoïde hysterische toestanden zijn nog: katalepsie, waarbij men waarneemt een 
stijfheid der ledematen, welke soms met groote kracht passief niet te bewegen zijn, 
soms in eiken stand, welken men ze geeft, blijven staau (buigzaamheid als van was, fle- 
jribilitas cerea), lethargie of slaaptoestand en somnambulismus. 
