OVER SPIRITISME. 
213 
kunnen aanleiding geven , welke persoonlijkheden overigens in staat 
zijn te gevoelen , te denken en te handelen zonder dat de bewuste 
persoonlijkheid dit te weten komt. Eene zijner patiënten , die na het 
bijwonen van spiritistische séances, geprobeerd had automatisch te 
schrijven, kon hiermede later niet meer ophouden, en schreef, na 
een zeer zwaartillende opsomming harer klachten, ten slotte aanhou- 
dend dezelfde jobstijdingen: »wees niet bang, schrik niet van wat 
ik schrijven ga, gij zult sterven, het is te laat om u te genezen”. 
(Janet, Névroses et idees fixes , II. 1898, p. 334). — Hierbij vallen 
nog voor onze beschouwingen drie merkwaardige verschijnselen op te 
letten: 1° bleek vóór het automatische schrijven een beven van den 
rechterarm , en in geringe mate ook van den linkerarm te bestaan , 
wat door een registreer-apparaat in den vorm van een bevende lijn 
werd opgeschreven ; terstond na het automatische schrift verdween 
die beving en werd die lijn (bij beide handen) recht. De verklaring 
is dat het centrum van den rechterarm , de plaats in de hersenen 
waar de bewegings- en gevoels-processen van den rechterarm plaats 
grijpen, het kinaesthetische centrum dus van den rechterarm, over- 
prikkeld door de vele schrijfproeven, telkens weder wil gaan schrijven, 
telkens dien prikkel tracht om te zetten in een schrijfbeweging, 
doch daarin even telkens door de overige met dat centrum in relatie 
staande hersendeelen verhinderd wordt , zoodat dit beven de uitdruk- 
king is van een telkens begonnen en telkens onderdrukte (in dit 
geval schrijfbeweging ; treedt die relatie op den achtergrond , gaat 
dat centrum dus op abnormale, onafhankelijke wijze werken, schrijft 
het automatisch, ontlaadt het zich dus, dan verdwijnt de beving, 
omdat de andere hersendeelen die omzetting der prikkeling in schrijf- 
beweging nu niet meer beletten. Deze verklaring wordt door andere , 
hier niet nader te ontvouwen waarnemingen gerugsteund. — 2° Wanneer 
het automatische schrijven begint, ontstaat, zooals James en anderen 
opmerkten , een gevoelloosheid van de rechterhand , waaruit dus blijkt , 
dat een geestelijke dissociatie plaats grijpt. Want nu het armcentrum 
op zichzelf werkt , niet in verband met de overige hersendeelen , neemt 
het individu noch de bewegingen van dien arm waar, noch aanrakin- 
gen of speldeprikken. Wij zagen boven, dat deze gevoelloosheid bij 
hysterie als kenmerk , stigma , optreedt. 3° Het individu kan , tenge- 
volge van zeer ingespannen oplettendheid , eene zekere mate van 
bewustzijn wat betreft die schrijf bewegingen terugkrijgen, vooral 
wanneer telkens hetzelfde geproduceerd wordt ; maar ook kan dit op 
