214 
OVER SPIRITISME. 
indirecte wijze, wanneer men zoogenaamde subconsciente hallucinaties 
opwekt. Dit geschiedt door de patiënte onder het schrijven op een 
glazen bol te laten kijken, waarin zij dan de beelden waarneemt van 
wat hare hand schrijft , soms ook het schrift zelve , zoodat zij door 
deze hallucinatie bewust kan worden van hetgeen het geïsoleerde 
armcentrum onbewust opschrijft. — Schrijft men in het bovenstaande 
inplaats van hersencentra het woord geest, dan heeft men de uitlegging, 
die de spiritisten aan deze zaak geven (jan et). 
Eiken avond kunnen wij waarnemen dat sommige onzer hersen- 
centra automatisch werken , wanneer wij bijvoorbeeld ons horloge 
opwinden , zonder dat wij het ooit weten ; en toch is dit een inge- 
wikkelde verrichting , welke overleg , handigheid , voorzichtigheid 
vereischt. Allicht zelfs doen wij enkele handelingen beter, wanneer 
wij er niet bij denken, wanneer wij onze onbewuste persoonlijkheid 
stil laten begaan. Bij het leeren naspreken van een nieuw woord 
maakte preijer ( Die Seele des Kindes, 1882, p. 312) de opmerking, 
dat het ’t beste ging wanneer men het kind maar aan zichzelf over- 
liet. Ook volwassenen kunnen anderen in hun wijze van spreken , 
hun dialect en zelfs in hun stem meestal veel beter nabootsen , 
wanneer men ze niet daartoe uitnoodigt, maar wanneer zij dit van- 
zelf doen. 
Een treffend voorbeeld hoe men dingen weten kan zonder er zich 
van bewust te zijn , is de dronken kruier , waarvan ribot ( Maladies 
de la personalité , 1894) vertelt, die een pakket verliest, en weder 
nuchter zijnde , zich niet herinneren kan waar hij het gelaten heeft : 
zich opnieuw bedrinkende , vindt hij het echter. 
Ook in droomen komt de splitsing der persoonlijkheid voor (vgl. 
TissiÉ , Les rêves , 1890). Hack tuke ( Journ . of ment. Science , 1883) 
deelt het geval mede van een medicus , die in een onrustigen slaap , 
na twintig uren klimmens in de Alpen , zich als twee personen 
droomt : het eene ik sterft , en het andere ik doet de lijkopening. 
Een andere vorm van verdubbeling der persoonlijkheid is , dat 
sommige personen meenen, dat zij iets wat gebeurt, al reeds onder 
precies dezelfde omstandigheden hebben beleefd. Volgens ribot {Mala- 
dies de la mémoire , 1894, p. 152) is dit een hallucinatie, welke het 
zooeven ondervondene recapituleert. 
De verdubbeling van de persoonlijkheid vindt men terug in de 
legenden van de weerwolven (Baring-gould. Legenden en Wonderver- 
halen , uit het Engelsch door lodeesen , 1869). Petronius vertelt in 
