OVER SPIRITISME. 
217 
gesteld plan naar alle communiceerende deelen van het huis wacht- 
posten te richten , waardoor de hysterica ontdekt werd , die op uiterst 
behendige wijze telkens een electrische schel had doen overgaan , quasi 
zonder dat iemand aanwezig was. 
Het zien uitstralen van licht uit de polen van magneten kunnen 
wij na braid’s bovenvermelde proefneming laten rusten ; er zijn voor- 
beelden , welke schijnen te bewijzen, dat men na lang in donker ver- 
toefd te hebben voorwerpen leert onderscheiden , maar in hoeverre 
hierbij illusies voorkomen , of bekendheid met de omgeving , of mis- 
schien lichtende eigenschappen van het netvlies, of van de verf of 
van bacteriën, gelijk men in kelders vaak kan waarnemen, blij ve in 
het midden; in allen gevalle bewijst het niet, dat er geesten zijn, die' 
ons die waarneming verschaffen. 
Als volgend voorbeeld van geheime kracht dient de wichelroede , 
en het bekende voorbeeld van aymar, in wiens hand deze het spoor 
van schuldigen en van verborgen schatten aanwees. Hij wees zoodoende 
den weg aan , waarlangs de schuldigen gegaan waren , ontdekte er 
zelfs een, die tot bekentenis werd gebracht maar, als men leest 
dat hij bij zulk eene gelegenheid in een bed de juiste plaats aanwees 
waar een dief geslapen had (welk een bewijs !) ; dat bij eene andere 
gelegenheid iedereen beweerde dat er niemand geweest was, doch hoe 
een paar kinderen op zijn dringend navragen het tegendeel schoorvoetend 
getuigden; dat zijn latere proeven onder controle allen mislukten (volgens 
de spiritisten wilden de geesten toen niet meer) ; dat de wichelroede 
mir nichts dir nichts iemand , die er in het geheel niet van verdacht 
werd, als den schuldige aanwees [welke, tusschen twee haakjes, ten 
bewijze van de juistheid der uitspraak zich uit de voeten maakte, 
voorzeker (baring-gould-lodeesen) gedachtig aan montesquieu’s gezegde: 
»Als men u beschuldigt van de torens van de Notre-Dame gestolen 
te hebben , pak dan uw biezen”] , — dan houdt zelfs de niet-jurist 
zijn hart vast. Wat is eenvoudiger dan de verklaring, dat aymar, 
voorzoover hij geen bedrieger was , in een uiterst gevoeligen, tot de 
hysterie behoorenden zenuwtoestand verkeerende , openbaarde wat 
hij er toevallig van wist of opmerkte , doch wat natuurlijk niets opleverde, 
zoodra hij er ook onbewust niets van weten kon? 
Interessant, omdat er uit blijkt, hoe, zonder dat zij het zelf be- 
merkten , de personen uit de omgeving aan het voorzichtig zijne voel- 
horens uitstekende medium door woorden en gebaren het bedoelde sugge- 
reeren , is wallace’s verdere mededeeling van den clairvoyant , die 
