LAND- EN VOLK- STUDIËN IN HET NOORDEN VAN ONS LAND, 
247 
schijnt mij het in één aflevering verschenen 3e en 4e stuk nog in- 
teressanter. Gelijk reeds gezegd is , werd het als feestgave , bij ’t 
honderdjarig bestaan van ’t Genootschap, den leden aangeboden. Uit- 
sluitend gewijd aan de provincie Groningen , geeft het in negen 
monographieën duidelijke schetsen van de ontwikkeling van ’t ge- 
west en zijn bewoners in de afgeloopen eeuw. 
Wat vooreerst den bodem betreft beschrijft de hoogleeraar van 
calker de ontwikkeling onzer kennis van den Hondsrug; a. j. smith : 
het verlies en de aanwinst van land ; terwijl r. reijnders sz. met woord 
en kaarten de ontwikkeling der veenkolonie Stadskanaal verduidelijkt. 
Aangaande de bewoners geeft p. r. bos een overzicht van de 
volkstellingen en de dichtheid der bevolking ; dr. ch. h. ali cohén 
een van de sterfte in stad en provincie , vergeleken met die in het 
geheele rijk ; en F. j. de boer een van den Groningschen landbouw ; 
terwijl r. r. rijkens een en ander uit de geschiedenis van ’t lager 
onderwijs mededeelt en eindelijk mr. j. a. feith de schuldenlasten 
bespreekt zoowel van de stad als van de provincie. 
In de meeste dezer bijdragen is ruimschoots ter opheldering ge- 
bruik gemaakt van grafische voorstellingen. 
Om den lezer een denkbeeld te geven van het belangrijke, dat men 
hier bijeen vindt voor de kennis onzer noordelijkste provincie , wil 
ik althans uit één opstel iets naders mededeelen en kies daartoe dat 
van a. j. smith over ’t verlies en de aanwinst van land. Men zal 
daaruit zien, dat het devies van Zeeland: »luctor et emergo” ook voor 
Groningen niet ongepast zou zijn. 
De wadden , die zich vóór de Groninger kust uitstrekken , zijn bij 
vloed door de zee bedekt doch vertoonen zich bij ebbe als een min 
of meer effen veld , doorsneden door watergeulen en zich hier en 
daar opheffend tot zandplaten. Darglagen en overblijfselen van 
boomgroei wijzen er op , dat dit reeds aan de Romeinen bekende 
halfverdronken land vroeger hooger boven den zeespiegel moet ge- 
legen hebben. Jaarlijks verplaatsen zich de geulen en de zandplaten , 
worden door de vloedgolf, geholpen door den wind, voortdurend in 
zuidoostelijke richting verschoven. In vorige eeuwen lag tusschen 
Schiermonnikoog en Rottum nog het eiland Bosch. Thans is daarvan , 
doch zuidoostelijk verplaatst, alleen nog de Boschplaat over, die in 
’t noorden nog resten van duinvorming vertoont. Ook ’t eenige nog 
bij Groningen behoorend eiland , Rottum , verplaatst zich zuidoostelijk , 
