LAND- EN VOLK-STUDIËN IN HET NOORDEN VAN ONS LAND. 
251 
naar het midden toe al verder en verder uit en verandert de water- 
plas in een drassige vlakte. Vooral het riet met zijne ellenlange 
wortelstokken brengt daartoe veel bij. Toen het bovengenoemde 
Huningameer, dat in de 18de eeuw nog bevaren werd, in ’t begin 
der 19de in dien toestand gekomen was, werd in 1847 een water- 
molen opgericht , waardoor de drassige rest van lieverlede in vasten 
grond veranderde. 
De verplaatsing oostwaarts is aan de heden nog bestaande meren 
duidelijk op te merken. Het Lijskemeer op de grens behoorde, volgens 
kaarten uit ’t begin der 19de eeuw, geheel tot Groningen. Doch ter- 
wijl het aan de westzijde op Nederlandsch gebied dichtgroeide , 
breidde het zich naar ’t oosten over de grens uit. In 1860 was het 
nog 4 ] / 2 HA. groot, waarvan 3 HA. in Nederland. Volgens de 
laatste meting is het tot 2 4 / 5 HA. ingekrompen en ligt het grootste 
deel reeds in Pruisen. Wanneer het lang genoeg in wezen blijft, zal 
het eindelijk geheel Duitsch worden. 
De geschetste aanwinst , door het verdwijnen van waterplassen in 
de provincie , is evenwel onbeduidend in vergelijking met de aan- 
zienlijke vermeerdering van bouwgrond , die verkregen is door ont- 
ginning in de veenkolonie. Uit een onmetelijke vlakte woest veen 
(ongeveer 20000 hectaren, waarvan nog slechts 3700 ongeveer niet 
vergraven,) is een volkrijke, bloeiende streek ontstaan met welige 
weilanden en rijke korenvelden. 
Doch hiermede ben ik reeds uit het opstel van a. j. smith in 
het kortere , maar eveneens belangrijke van r. reijnders sz. aange- 
land , die de ontwikkeling van Stadskanaal en omgeving schetste. Zulk 
een overgang van ’t eene in ’t andere stuk gaat gemakkelijk , want 
ofschoon door verschillende schrijvers bewerkt, vormen de afzonderlijke 
deelen toch één geheel en draagt elk daarvan het zijne bij , om een 
aanschouwelijk beeld te geven van de ontwikkeling der provincie in 
de vervlogen eeuw. 1 Wie het werk ter hand neemt , wat velen doen 
mogen , zal zien , dat deze zeer aanzienlijk is geweest. De bevolking 
in 1796: 1 14.655 , bedroeg in 1899 : 299.604 en vermeerderde dus met 
161,3 pet. Van de overige provincies namen alleen N. en Z. Holland 
en Drenthe nog meer toe. Daar de oppervlakte slechts met 5 pet. 
grooter werd, moet de dichtheid der bevolking sterk zijn toegenomen. 
1 Buiten beschouwing bleven vooralsnog de ontwikkeling van den handel, scheepvaart, 
industrie, waterstaat, kanalen en wegen. Doch hopen de schrijvers daarover later arti- 
kelen te leveren. 
