256 PROEVEN MET DOORLOOPENDEN HERSENARBEID ENZ. 
»Men neme meer proeven met de door mij gebruikte methode. 
Men zal dan hoe langer hoe meer het nut inzien van methoden , die 
het mogelijk maken , de grootte van verschillende psychische eigen- 
schappen in cijfers uit te drukken. Wanneer men wil vaststellen , 
hoeveel leerlingen door het klassen-onderwijs in het schuitje mogen 
medegevoerd worden , zonder dat te veel schade geleden wordt aan 
den goeden gang, wanneer men de leerlingen meer en meer een 
afzonderlijk onderwijs wil geven , zoowel aan de stompe , achterlijke 
kinderen die zich b. v. te langzaam oefenen als aan de zenuw- 
achtige , prikkelbare , die zich wel spoedig oefenen , maar even spoedig 
of ook wel overmatig vermoeid worden , kortom , wanneer men eene 
flinke poging wil doen om aan die abnormale kinderen èn eene goede 
opleiding te geven èn hen zooveel mogelijk te beschermen tegen 
eene overspanning , die op krankzinnigheid kan uitloopen , en tevens 
wil beletten , dat zij tot last der normale zijn , dan zal men methoden 
moeten hebben , die vollediger en zekerder onderzoeken dan de nu 
gangbare, die bijna alleen naar feitenkennis (geheugen) en soms naar 
logisch denken oordeelen”. 
En verder : 
»Het moet de eerste taak van de paedagogische wetenschap zijn, 
vast te stellen , welke psychische eigenschappen het normale kind 
heeft , hoe het zich daarin onderscheidt van den volwassene , welke 
afwijkingen van het gemiddelde zóó zeldzaam zijn , dat men het recht 
heeft van eene abnormaliteit te spreken. Eerst dan zal men individueel 
kunnen opvoeden , dat wil zeggen : opzettelijk goeden invloed uit- 
oefenen op de geestelijke ontwikkeling.” 
X 
Moge het onderzoek van dr. oort ook anderen opwekken om het 
vraagstuk , »hersenvermoeidheid” als gevolg van te groote en langdurige 
inspanning bij het onderwijs, tot eene gewenschte oplossing te brengen. 
Een onderzoek, onder geheel normale omstandigheden, na ieder 
lesuur, zou dan misschien ook ten gevolge kunnen hebben, dat de 
lesuren steeds afgewisseld worden door doelmatige lichaamsoefeningen 
(kamergymnastiek of spel) ; dat de lesuren op de lagere scholen zouden 
bestaan uit 45 minuten en de klassen hoogstens een 20-tal leerlingen 
telden. 
Apeldoorn, 17 April 1901. 
A. L. Roest. 
