WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 
3 
éene kleine gaping overbleef, waarin op hetzelfde oogenblik een kort durende, 
heldere vonk oversprong. Met behulp van een hollen spiegel werd het licht der 
vonk geconcentreerd op het objectief van een fotografische camera, zoodat op de 
gevoelige plaat een helder verlichte, ronde plek ontstond; het reeds beschreven 
vat was zoodanig in den gang der lichtstralen geplaatst, dat zijn verkleind beeld 
zich als een donkere schaduw scherp op de lichte vlek afteekende. Het bleek 
nu uit de talrijke op die wijze gemaakte momentopnamen , dat het gummivlies geen 
noemenswaardige uitstulping vertoont, zoolang de kogel zich nog binnen den 
cylinder bevindt; eerst nadat deze het vat verlaten heeft begint zich een buik te 
vormen, die daarna met explosieve kracht scheurt. Het is dus niet de kogel zelf, 
die de scheur veroorzaakt, maar een door dezen teweeg gebrachte beweging van 
het water. 
Ten gevolge van deze waarneming vervallen nu reeds allerlei verklaringen, 
die van het ontstaan der uittredingswond gegeven zijn. Zoo kan zij geen gevolg 
zijn van een praecessie-beweging van den kogel, die hem als een tol zou doen 
woelen en zoo de wond veroorzaken. Evenmin speelt een mogelijke afplatting of 
uitscheuring van het projectiel een rol. Door den kogel meegesleepte luchtmassa’s 
kunnen niet de gezochte oorzaak zijn , en ook niet verdamping door de hooge 
temperatuur van den kogel veroorzaakt. Bij al die onderstellingen zou het onver- 
klaarbaar zijn, dat de wond eerst na het uittreden van het projectiel ontstaat. 
Is nu een beweging van de vloeistofmassa de oorzaak, dan kan die beweging 
nog van tweeërlei aard zijn. 
Het zou kunnen zijn, dat wij te doen hadden met een krachtige geluidgolf, 
die, bij het intreden van den kogel door den schok ontstaande, zich door de 
vloeistof verspreidde en, bij het membraan aangekomen, het besproken effect 
veroorzaakte. Daar evenwel het geluid zich in water voortplant met een snelheid 
van 1450 meter en de kogel slechts een snelheid van ongeveer 700 meter heeft, 
kan de laatste onmogelijk de geluidgolf voorbijsnellen, wat toch volgens de ge- 
noemde waarneming het geval zou moeten zijn. 
Er blijft dan nog slechts deze mogelijkheid over, dat het projectiel een deel 
van zijn bewegingsenergie aan de vloeistof afstaat, zoodat deze een translatorische 
beweging verkrijgt; ongeveer op dezelfde wijze als een kleine bal een grootere 
door botsing voortduwt. De scheur zou dan ontstaan door den grooten aandrang 
van de zich bewegende vloeistofmassa tegen het membraan. 
Op die wijze is wel niet alles opgehelderd , maar het verschijnsel blijkt nu 
althans groote analogie te hebben met de beweging in water, teweeg gebracht 
door de ontploffing van onderzeesche torpedo’s. Quantitatieve onderzoekingen zouden 
over beide verschijnselen wellicht meer licht kunnen verspreiden. 
Het slot van hun opstel in drude’s Annalen doet vermoeden, dat de H. H. 
cranz en koch plan hebben een dergelijk onderzoek te ondernemen. 
J. N. K. 
