WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 
79 
wachtte, tenzij eene gelukkige verandering nog tijdig aan onze verslapte 
organismen hunne vroegere kracht zou teruggeven. 
Evenwel, ondanks de bewering van den Hongaarschen geleerde, behoeft men 
zich in Europa nergens omtrent dit punt te verontrusten. Wel verre van af te 
nemen, is bij de gestalte der menschen veeleer eene neiging in omgekeerden 
zin waar te nemen. 
Van die meening is o. a. CARLIER in de Mémoires de la Société d^anthropologie de 
Paris , die inzonderheid melding maakte van het feit, „dat in Nederland eene 
„snelle toeneming van de gemiddelde grootte sinds 1866 wordt geconstateerd, 
„terwijl de kleine gestalten verminderen.” 
In ’t algemeen schijnt de menschelijke grootte, hoewel, evenals andere 
elementen, aan zekere invloeden en veranderingen onderhevig, nooit groote 
wijzigingen te hebben ondergaan en vooral niet belangrijk te zijn afgenomen. 
Volgens den bekwamen palaeontoloog rahon, die belangrijke onderzoekingen 
over de „voorhistorische grootte” heeft gedaan , hebben de skeletten van de 
oudste vertegenwoordigers der menschheid toebehoord aan individuen van 
hoogstens gemiddelde , zoo niet kleine gestalte en in elk geval zeer overeen- 
komende met die der hedendaagsche menschen. Hieruit volgt, dat de grootte 
in ’t algemeen de neiging heeft, toe te nemen. Dat is dan ook volkomen 
natuurlijk. 
Onder de oorzaken, die de grootte doen varieeren, is de sterkste misschien de 
vermeerdering van de welvaart. Deze invloed is bij herhaling geconstateerd en 
CARLIER heeft dan ook niet geaarzeld, te verklaren, dat de toeneming der 
grootte bij de Hollanders is toe te schrijven aan verbetering der levensvoorwaarden , 
voortkomende uit de afschaffing van de belasting op het gemaal, de ontwikkeling 
van den handel en de drooglegging van moerassen „De provinciën met de meeste 
moerassige en onvruchtbare terreinen, zegt hij, hebben ook het grootste aantal 
kleine lotelingen.” 
Evenzoo hebben collignon en, na hem, zaborowski geconstateerd, dat de 
aanleg van een spoorweg in een land de gemiddelde grootte der inwoners te 
gelijk met de welvaart deed toenemen. Evenzoo heeft bertillon opgemerkt, 
dat personen, die moeielijke beroepen uitoefenen, bijna steeds kleiner waren 
dan die, welke vrije beroepen hebben, en evenzoo heeft dr. manouvrier in 
eene studie over de „grootte der Parijzenaars” opgeteekend, dat de gemiddelde 
grootte der lotelingen belangrijk meer bedraagt in de rijke dan in de arme 
arrondissementen. 
Over ’t algemeen merkt men overal , waar een toestand van armoede of 
ellende bestaat, spoedig eene neiging der individuen tot verschrompeling op, die 
overigens even snel hunne gewone afmetingen hernemen, zoodra de levensvoor- 
waarden gunstiger worden. 
Deze feiten zijn bij fokkers overigens welbekend, die allen weten, dat door 
