GALLUS DOMESTICUS. GEWOON HUISHOEN. MAN en WIJF, of HAAN en HEN. 475 
Hoenders; zij eten alles wat maar eetbaar is; alle foorten van granen, groenten 
wormen, (lakken en andere Infekten; zij zoeken liefst hun voedfel op, loopende 
ook den geheelen dag krabbende en pikkende langs de wegen, en bijzonder gaarne 
op landen en mesthoopen; zij zijn gulzig van aard, niets gaat bij hen verloren, 
waardoor zij fomtijds dingen opeten die onverteerbaar zijn; zoo hadden wij eens 
onder onze Hoenders eene Hen, die ziek was, en gedood zijnde, vonden wij de 
maag vol gewone fpelden, waarvan er vele rondom door de maag heen haken , 
en half en fommigen geheel weder uitgezworen waren ; wij hadden deze Hen kort te 
voren uit Vriesland ontvangen, daar zij, naar gedachten veel in een woonhuis zal 
geloopen, en daar nu en dan die fpelden opgepikt hebben; zij had zich alzoo zelve 
vergeven, hetgeen anders zelden gebeurt, daar bijna alle dieren zeer goed 
weten , wat hun goed en nuttig is. Des nachts gaan de Hoenders in huis, zoodra 
het maar avond begint te worden; nog voor het ondergaan der zon begeven zij 
zich derwaarts, en zitten dan bij voorkeur op een’ hok te (lapen ; zij leggen 
meestentijds hare Eijeren in het hok, in daartoe gefchikte nesten, waarin eenig 
hooi ligt, echter als zij in het veld loopen , daar kreupelbosch of hooge planten 
groeijen, leggen zij ook dikwijls de Eijeren daar onder, en zoodra dit eene Hen 
gedaan heeft, volgen de anderen; zij leggen tweemaal in het jaar, in het voor- en 
in het najaar, de voorj aarslegging is de beste; en naar een getal van 16, 18 of 
20 Eijeren gelegd te hebben , zouden zij op dezelven gaan broeden ; dan de 
Menfchen, die zich tot hun gebruik den eigendom van vele beesten hebben aaii' 
gematigd, befchikken hier ook anders over, en verhinderen dit; zoodra de Hen 
een Ei gelegd heeft, neemt men het weg, of dat nog beter is, men wacht tot 
dat zij er twee gelegd heeft en neemt er dan een weg , daar de ondervinding ge- 
leerd heeft, dat zij gaarne hare Eijeren leggen in het nest daar er reeds een in ligt; 
als de Hen nu dagelijks een Ei legt, en dit weg genomen wordende, waardoor 
zij het getal van Eijeren niet ziet vermeerderen, blijft zij in het denkbeeld, dat 
zij eerst met leggen begint, en houdt dit alsdan eenen geruimen tijd vol, daar 
zij anders , het bovengemelde getal gelegd hebbende , mede zoude ophouden ; dan 
de Alwijze Schepper heeft dit vermogen aan eenige Vogelen gegeven, bijzonder 
aan die, waarvan de Eijeren tot voedfel voor de Menfchen kunnen dienen, als 
Hoenders, Eenden , Kiviten, enz. enz. 
De voorjaarslegging , die beter is , zoo als wij hiervoren reeds zeiden , omdat 
dezelve veel langer duurt, dan die van het najaar, begint bij goed weder in de 
maand Maart, fomtijds zelfs in Februarij , en gaat voort tot het einde van den 
zomer, den tijd der ruijing, deze alsdan beginnende, hetgeen toch voor al het 
gevogelte eene ziekte is, houdt de Elen op met leggen, zij zijn alsdan treurig, 
kwijnende, neêrflagtig, zwak, de vederen zetten zich op, en de Hen is ge- 
drongen dezelve uit te trekken; zij veranderen wel eens door de ruijing van 
kleur , zoodat zij van licht , buitengewoon donker worden , of van donker 
licht worden. De ruijing voorbij zijnde, begint de Hen weder te leggen, dan 
de duur hiervan hangt veel af van het jaargetijde, het zij dat het dan warm 
of koud is, bij koud weder kan men dit veel bevorderen door haar dan wat 
warm voedfel te geven, moetende daartoe het graan, dat men haar geeft, met 
een weinig warm water vermengd worden, ook is het goed, haar alsdan wat 
zemelen, met warm water, te geven. 
Gedurende de voorjaarslegging, en ook bij die van het najaar, gebeurt het 
dikwijls, dat de eene of andere Hen broeis wordt, offchoon de Eijeren uit het 
Eeeeee 3 hok 
