DE INDIAS. L1B. XLVII. CAP. V. 
275 
Picones giento é ginqüenta leguas, é que 
quanto más yba la tierra, más pobre é fria 
y estéril é despoblada é de grandes ríos, 
Ciénegas é tremadales la halló, é más fal- 
ta de bastimentos ; é que halló algunos in- 
dios caribes, á manera de los juries, ves- 
tidos de pellejos, que no comen sino ray- 
ges del. campo ; é que informándose de la 
tierra de adelante, supo é le dixeron que 
estaba cerca de la fin del mundo, é le 
dieron la mesma noticia quel adelantado 
se tenia antes que lo enviasse en Chile; é 
que queriendo proseguir el viaje hasta el 
Estrecho, hagia tantas aguas é tempestad 
é frío, que en una jornada se le murie- 
ron gient indios de servicio ; é viendo es- 
to, é que avia veynte é cinco dias que no 
comían mahiz olios ni sus caballos , ni te- 
nían carne con qué sustentarse , los com- 
pañeros unánimes le requirieron que se 
tornasse adonde el adelantado estaba, 
pues hager otra cosa seria perderse to- 
dos. Y por la carta de navegar, quel ade- 
lantado higo ver en Chile á tres pilotos, 
no se hallaba aver doscientas é ginqüenta 
leguas hasta el Estrecho, las gienlo é gin- 
qüenta de las quales avian andado Gómez 
Alvarado é su compañia; é dige la rela- 
ción , por donde yo el chronista me sigo 
(ques oirá tal como la quel adelantado en- 
vió al Emperador, nuestro señor), quel 
Estrecho está en ginqüenta é seys grados 
é quellos se hallaron en quarenla é siete, 
é que corrían á diez é seys leguas cada 
uno. É que visto por el dicho capilan los 
grandes rios que avia , é que no podian 
vadearse , é cómo en quatro leguas pas- 
saban veynte rios; é considerando la fal- 
la de comida , estaba claro que á la yda 
ó á la vuelta (si la pudieran hager) se 
avian de perder todos; assi, por las difi- 
cultades ya dichas é demasiado frió, é 
que las sierras se estrechaban á la mar, 
requerido como es dicho, se volvió adon- 
de el general estaba, con la gente muy 
fatigada V los caballos que quassi no se 
podian tener en pié. Y dige esta relagion 
que los trabaxos del puerto , hambres y 
nesgessidades passadas no se igualaron á 
este trabaxoso camino ; y que si todo el 
exérgito fuera, como fueron gient hom- 
bres con el Alvarado, los menos volvieran. 
Quiero yo agora preguntar á Gómez de 
Alvarado por qué, pues le dixeron don- 
de fué que aquellas gentes estaban cerca 
del fin del mundo, por qué no les pre- 
guntó quál era el límite de su pringipio . 
Assi que, en este caso bien se muestra 
lo que de la geographia é assiento del 
universo senlian los que esso le dixeron. 
Lo otro es, que me paresge que aque- 
llos tres pilotos, quel adelantado dige que 
degian quel Estrecho está en ginqüenta é 
seys grados, muestran bien que ninguno 
dellos le avia visto ni passado ; é porque 
del Estrecho, en el libro XX de la segun- 
da parte , he dicho lo que las verdaderas 
cartas do navegar digen, é lo que testi- 
gos de vista deponen, claro está el error 
de los ginqüenta é seys grados , pues que 
no son sino ginqüenta é dos grados, en 
que está la punta ó cabo de las Vírgines, 
ques el pringipio de su embocamiento, é 
algunos le ponen en ginqüenta é dos é 
medio ; é aunque fuessen los ginqüenta é 
dos é medio, se engañaban essos pilotos 
do Almagro en tres grados é medio , ques 
grand error é notorio desvario. Assi que, 
ellos no le avian visto, ni ellos ni sus car- 
tas no sabían lo gierto. Pero si es verdad 
que Gómez de Alvarado estuvo en qua- 
renta y siete grados , no avian de contar 
á diez é seys leguas el grado , sino á diez 
é siete é medio de Norte á Sur , ques el 
grado de las siete quartas menor de toda 
la esphera , é desde quarenta é siete has- 
ta ginqüenta é dos é medio son ginco 
grados é medio , que al dicho respecto 
de diez é siete leguas é media por gra- 
do, son noventa é seys leguas é un quar- 
to de legua las que Gómez do Alvara- 
do é los hidalgos que con él fueron es- 
