55 — 
23.5 
14.5 
id. die drie maanden opgeslagen | 
waren geweest en begonnen uit te spruiten) 
Dit waren dus alle rijpe noten. Een proef met noten van één 
boom, gaf de volgende percentages: 
Nog niet geheel rijpe noten 
Yrij rijpe noten . 
Zeer „ „ . . . . 
11 5 pCt. 7.5 pCt, 
21.0 „ 13.6 „ 
23.4 „ 15.5 „ 
In de literatuur over het onderhavige onderwerp vond ik omtrent 
de opbrengst aan copra en aan klapperolie geen betrouwbare aan- 
wijzingen. Men „neemt aan” dat uit copra ongeveer 60 pCt. klap- 
pervet kan worden verkregen, doch is dat het resultaat van 
ervaringen in andere landen. Ik had het voorrecht te beschikken 
over eene opgave van den zich voor de klappercultuur zeer inte- 
resseerenden regent van Karanganjar, die op 14 Februari jl. be- 
richtte dat uit 1000 groote oude klappers, die te zijnen f 25. — 
a ƒ 35. — kosten, 3 a 4 picols copra kunnen worden bereid, terwijl 
uit 300 klappers 2 petroleumblikken olie worden verkregen. 
De speling die hierbij wordt gelaten tusschen de opbrengst aan 
copra, maakt de opgave niet geschikt voor eene becijfering. Daar- 
bij komt, dat de olie niet fabriekmatig wordt bereid, doch in het 
klein, en dat weer het product, dat verkregen wordt, afhankelijk 
is van den aard der klappers en ten slotte, dat de olie niet on- 
vermengd aan de consumptie wordt overgegeven. 
In Teysmannia deel XY vind ik een opstel van de hand van 
Dr. Tromp de Haas over de soorten klapperolie, die in de Afdeeling 
Keboemen in hoofdzaak (er moeten dus nog meer soorten worden 
aan gemaakt) worden bereid. Het zij mij geoorloofd daaruit een en 
ander aan te halen. 
In hoofdzaak dan, maakt de bevolking in Keboemen drieërlei 
soort klapperolie : 
a. minjak klentik 
b. „ tobat 
c. „ gomblong. 
De onder a genoemde soort wordt bereid uit volkomen rijpe 
klappers; het vruchtvleesch wordt geraspt en met water gekneed 
tot de „santen” er uit verwijderd is. Die santen scheidt zich na 
ongeveer 2 uur staan, in „santen kanil” en een waardeloos vocht, 
