— 56 — 
dat men weg laat loopen. De santen kanil wordt dan ingedampt 
en tijdens dat proces scheidt zich de olie af; het water laat men 
wegvloeien. De verkregen olie wordt verder gefiltreerd door een 
goeniezak. 
b. Yoor de bereiding van minjak tobat, gaat men uit van het uit- 
gekneede geraspte vruchtvleesch, waaruit de minjak klentik is ge- 
maakt. Men laat deze residu 4 a 5 maanden gisten en daarna in de zon 
drogen, waarna de grove stukken worden fijngestampt. Middels persing 
verkrijgt men alsdan de minderwaardige minjak tobat. 
c. Minjak gomblong is het product, dat verkregen wordt uit niet 
geheel rijpe klappers. Men laat het vruchtvleesch daarvan 2 X 24 
uur in water weeken en het, alvorens tot raspen over te gaan, 
een nacht overstaan in met pisangbladeren bekleede manden. Isa 
rasping laat men dc massa nog een nacht staan, droogt haar en 
gaat vervolgens over tot persen. 
Volgens den regent van Karangajar, wordt nu eerste soort olie 
verkregen, door vermenging van gelijke deelen minjak klentik en 
minjak gomblong, terwijl tweede soort olie bestaat uit 5 deelen 
minjak gomblong en één deel minjak tobat. De verkoopprijzen 
kunnen dus bezwaarlijk gegevens opleveren omtrent de waarde van 
het product. Overigens zouden die cijfers toch ook maar van be- 
trekkelijke waarde zijn, daar men fabriekmatig de inlandsche be- 
reidingswijze niet zou kunnen volgen. In de door mij geraad- 
pleegde literatuur vond ik tenminste steeds vermeld, dat de olie 
voor export wordt bereid uit copra. 
Wij staan dus voor eene voor Indië ongeveer nieuwe industrie en 
de weinige beschikbare gegevens kunnen ons niet het verlangde 
antwoord geven op onze vragen, omtrent kosten en opbrengst bij berei- 
ding, zooals die in het groot, fabriekmatig zou moeten geschieden Aan 
de andere zijde is evenmin op voldoende wijze te beantwoorden 
de vraag, omtrent de waarde van het product, zoo als dat eenmaal 
zou komen op de Europeesche markt, daar evenmin bekend is, in 
hoeverre de olie tijdens het transport in qualiteit zal achter- 
uit gaan. 
Een hoogst speculatieve becijfering meen ik dus liever te moeten 
vermijden en te trachten, de voor- en nadeelen van copra-export en 
oliebereiding met elkaar te vergelijken. 
Het is hier de plaats te vermelden, dat ik niet heb nagelaten 
te trachten het vraagstuk van de meest practische zijde op te 
