— 58 — 
„alle bereikbare markten verre overvoerd zijn. Het gevolg hier- 
„van is, dat door onzinnige concurrentieprijzen de geheele industrie 
„gedrukt, en door alle fabrikanten beduidend verloren wordt, tot- 
„dat diegenen, die de moordende concurrentie niet kunnen vol- 
„houden, uitvallen en daardoor het evenwicht min of meer hersteld.” 
Er bestaat voor mij niet de minste reden om te twijfelen aan 
de waarheid van de hier gegeven voorstelling van zaken en, dat 
de eigenaren in quaestie een juisten blik moeten hebben op het- 
geen in hunne nabijheid op de oliemarkt gebeurt, is voor mij al 
op te maken uit tot mijne beschikking staande exportcijfers. 
Uit deze mededeelingen is verder de gevolgtrekking te maken, 
dat klapperolie-fabrieken op Java slechts zeer geringe kans zouden 
hebben, om hun hoofdproduct in Indië of in de naburige koloniën 
voor plaatselijk gebruik van de hand te zetten. 
Dat het boven medegedeelde, voor zoover het betreft den 
uitvoer naar Europa, volkomen in overeenstemming is met de 
practijk, wordt daardoor bewezen, dat bedoelde fabrikanten geen 
picol klapperolie naar Europa verschepen. Het is mogelijk dat 
hun voordeel wel zou medebrengen om da' artikel te exporteeren, 
doch waarschijnlijk lijkt mij dat niet. Uit de klappers kan men 
in Indië copra of olie en oliekoeken maken. De uitgevoerde copra 
wordt in Europa tot dezelfde stoffen verwerkt. Voordeel in be- 
reiding in Indië kan dus alleen dan bestaan, als men hier de olie 
goedkooper kan fabrieeeren, of uit een zeker kwantum grondstof 
meer of beter product kan verkrijgen. Tegenover dit eventueele 
voordeel staan voor de oliefabrikage in Indië, de hoogere tran- 
sportkosten en de hoogere kosten van emballage der olie. Wat 
de productiekosten in Indië en Europa aangaat, wil het mij voor- 
komen, dat het verschil niet zoo heel veel gewicht in de schaal 
kan leggen. Bij machinale bewerking treden de arbeidsloonen 
wel eenigszins op den achtergrond. Al zijn hier de werkkrachten 
goedkooper verkrijgbaar, het Europeensche personeel, voor het 
houden van toezicht, wordt betrekkelijk hoog gesalarieerd. Verder 
wordt in Indië aan de leiders der zaak, aan het intellect, grooter 
belooning toegekend dan in Europa en eischt het kapitaal voor 
zich een grooter aandeel in de winst. De installatie van een 
fabriek in Indië brengt verder zooveel meerdere kosten mede 
dan in Europa, omdat men alle benoodigdheden van elders moet 
laten komen. 
