— 122 — 
er heel wat aan den strijkstok van verschillende tusschenpersonen 
blijft hangen, zoodat hetgeen door den inlandschen eigenaar der 
klapperboomen voor zijn copra wordt verkregen, wel belangrijk 
minder zal zijn dan de marktwaarde bij export. Het komt mij voor 
dat men daarbij speciaal het oog had op Java. Uit de Statistiek 
van den Handel, de Scheepvaart en de In-en uitvoerrechten in 
Nederlandsch-Indië blijkt, dat de totale hoeveelheid uitgevoerde copra 
in 1904 heeft bedragen: 86.954.580 kilo’s ter waarde van f 13.043.187, 
waaronder van Java en Madoera 23.394.150 kilo’s ter waarde van 
f3.509.123. Yan de totale hoeveelheid werd dus nog geen 27 pCt- 
voortgbracht door Java en gaat het m.i. niet aan, om de toestanden 
in Ned.-Indië te beoordeelen naar die op Java alléén. 
In vele deelen van den archipel is copra naast boschproducten 
het uitvoerartikel bij uitnemendheid, en bestaat onder de opkoopers 
een gezonde concurrentie. Het belang van de opkoopers brengt 
vaak mede: grooten omzet, kleine winst, want hij die de producten 
opkoopt, is ook veelal de aangewezen persoon om in ruil daarvoor 
invoerartikelen te verkoopen. De copra is dan in waarheid het 
ruilmiddel, het geld slechts waardemeter. Men zou het zoo kunnen 
voorstellen, dat de verkooper zijn rijst, manufacturen, petroleum 
enz. levert op crediet. Om die schuld gedelgd te krijgen, koopt hij 
de uitvoerproducten van zijn debiteur op. Betaalt hij niet den maxi- 
mum prijs, dan verkoopt zijn schuldenaar aan een ander, die meer 
biedt en de schuld blijft (langer) ongedelgd. 
Sangi en Talaut (Res. Menado) bijv. zijn van de klapperteelt 
geheel afhankelijke eilanden, die duizenden picols copra vóórtbren- 
gen. De eigenaar van den boom droogt natuurlijk zijn klappers 
zelf en brengt de copra ter passar. Met groote zekerheid kan worden 
aangenomen dat daar de bevolking de volle waarde van haar product 
in handen krijgt. Ook van elders komen daar geregeld de opkoopers, 
die telegrafisch op de hoogte worden gehouden van de marktnotee- 
ringen. 
Tijdens een mijner bezoeken aan Sangi en Talaut en Noord- Celebes 
in 1904, werd daar een hevige tarievenstrijd gevoerd tusschen twee 
stoomvaartmaatschappen, met het gevolg dat de vrachten plotseling 
en zeer sterk daalden. Yrachten van bijv. 80 centen per picol 
liepen terug tot 15 centen en nog lager. Mij werd echter van 
zeer verschillende en betrouwbare zijden verzekerd, dat de handel 
daaruit geenerlei voordeel trok, doch dat iedere stuiver waarmede 
