— 123 — 
de vracht omlaag ging, moest worden gelegd op den inkoopprijs der 
copra. De winst van den exporteur in die streken, die dus direct 
of uit de tweede hand van de bevolking koopt, is inderdaad minimaal. 
Tegenover dezen toestand van gezonde concurrentie zijn zeker 
tal van voorbeelden te stellen, dat de producent door den opkooper 
benadeeld wordt. Het is toch een bekend feit, dat op vele afgelegen 
eilanden, vooral in bet Z. O. van den archipel, een gering aantal 
opkoopers bij onderlinge afspraak de prijzen kan regelen. Tegen 
dergelijke practijken zouden maatregelen gewenscbt zijn en 
zijn ook pogingen in het werk gesteld, om daartegen op te treden. 
Hoewel de toestand daar lang niet ongunstig was, is bijv. eenigen 
tijd geleden in de ass. residentie Midden-Celebes een coöperatieve 
bandelsvereeniging opgericht. Men meende zijn doel te kunnen be- 
reiken door alle producten in eenige handelscentra bij opbod te 
doen verkoopen, doch na een kortstondig bestaan werd de vennoot- 
schap ontbonden, zonder aan de verwachtingen te hebben beant- 
woord. 
In het algemeen geloof ik dan ook niet, dat het billijk is om den 
tusschenhandel te beschouwen als een parasiet. Het is hier niet 
de plaats om het nut van den tusschenhandel in het licht te stellen; 
misbruiken komen voor, doch men mag m. i vertrouwen, dat de 
voortschrijdende ontwikkeling van het verkeer, daaraan zeer spoedig 
een einde zal maken. Als voorbeeld haal ik aan de ontwikkeling 
van den handel van Noord-Nieuw Guinea, waar een vijftiental jaren 
geleden de handel was gemonopoliseerd door één firma te Ternate. 
Tengevolge van het openen van een geregelde stoomvaartlijn zag 
zich die firma in haar bestaan ernstig bedreigd, door een heirleger 
van kleine handelaren, met het gevolg dat de handelstoestanden 
met ongedachte snelheid verbeterden. 
Het is mogelijk, dat Java in dien ontwikkelingsgang langzamer 
deel neemt dan wel gewenscht zou zijn. Het passenstelsel, dat mis- 
schien op andere gronden is te verdedigen, belemmert den Chinee- 
schen koopman in zijne bewegingen en houdt de concurrentie tegen. 
Omtrent de vraag: in hoeverre de opkooper op Java een te groot 
deel van de winst voor zich houdt ? Zou een enquête licht moeten 
verschaffen. Wat copra aangaat schrijft de regent van Karangan- 
jar, dat de coprabereider per picol f 0.25 a f 0.40 verdient, 
benevens / 0.075 a f 0.15 aan de basten, die als brandstof worden 
gebruikt. De winst van den opkooper wordt opgegeven te bedragen 
