— 129 — 
copra, een belasting die door de bevolking en niet door den handel 
wordt gedragen. Ik vermeen echter dat deze kwestie valt buiten mijn 
bestek, en vestig dus liever nogmaals de aandacht op het bekende feit, 
dat de klapperboomen door den inlander ondoelmatig worden geplant. 
Zoowel op Ceylon als in de Philippijnen wordt een plantverband van 
7.5 a 9 meter voor den eigenaar het voordeeligst geacht. Overal in 
Indië wordt veel te dicht opeen geplant; hier en daar op Sumatra’s 
Westkust zoo dicht, dat men geheele bosschages aantreft, die laat 
en weinig vruchten voortbrengen. Op het verkeerde van het te dicht 
op elkaar planten, zou door het Bestuur voortdurend de aandacht der 
bevolking moeten worden gevestigd. 
In de tweede plaats dient genoemd, dat het plantmateriaal zelf 
zou kunnen worden verbeterd Pi’oeven waren te nemen met het in- 
voeren van bibit van Bali, waaromtrent mijn berichtgever te Singa- 
radja (geen deskundige) mij het volgende mededeelde: 
„Een goed gewassen klapperboom levert + 120 klappers per 
„jaar en zijn voor een picol copra ongeveer 200 vruchten noodig (te 
Karanganjar volgens opgave van den regent 250 a 330).” 
Ik vond in een artikel over de klapper van de hand van den 
heer Wigman in Teysmannia deel XI het volgende: 
„De z g. klappa Bali produceert de grootste noten; deze soort is 
„in de Preanger zeldzaam en de verspreiding wordt ten zeerste 
„aanbevolen. Men vindt haar o.a. te Parakan Saak.” 
Ik ben in de gelegenheid geweest er mij van te overtuigen, 
dat te Batavia deze soort klappers uitnemend groeit en veel en zeer groo- 
te noten voortbrengt, die een buitengewoon dik vruchtvleesch bevat- 
ten. Dat de Bali-copra op de wereldmarkt een minder hoogen prijs 
maakt dan die van Java, is het gevolg van de slechte bereidingswijze 
en zou geen aanleiding mogen zijn, om de soort als minderwaardig te 
beschouwen. Verspreiding van uitmuntende, door een deskundige 
uitgezóchte, boomen op Bali, zou ik daarom zeer in het belang 
van de bevolking achten, temeer omdat dit wellicht het vraagstuk, wat 
met de vezels kan worden gedaan, tot oplossing zou kunnen brengen. 
De Bali-klapper toch zal door zijn buitengewone grootte, ten minste 
langere vezels kunnen geven dan de andere hier voorkomende soorten 
De vezelkwestie zelve meen ik voor het oogenblik te mogen 
laten rusten, aangezien mijn voorganger deze zaak in verschillende 
rapporten uitvoerig heeft behandeld. Bovendien worden particulieren 
meer en meer op dit artikel opmerkzaam. De vezelfabriek „Kokos” 
