— 130 — 
te Koetoardjo denkt over uitbreiding en is bij de Moluksche Handels- 
vennootscbap het plan in overweging, om een vezelfabriek op te 
richten te Talisse. 
Volledigheidshalve vermeld ik ook nog do fahrikage van arak 
uit het sap, dat uit den afgesneden bloemsteel van den klapperboom 
vloeit. N. b. m. ligt het niet op den weg der Regeering, om deze 
industrie in te voeren of aan te moedigen. Het zou bovendien nog 
zeer de vraag zijn, of het product van den klapper hier goedkooper 
kan worden verkregen dan dat uit melasse en rijst (ketan), grond- 
stoffen die hier goedkoop en overvloedig verkrijgbaar zijn. 
Ook de bereiding van z g. dissicated coconut meen ik stilzwijgend 
te mogen voorbij gaan. 
Daarentegen zij het mij geoorloofd er speciaal de aandacht op 
te vestigen, dat na een onderzoek naar de vijanden van den klap- 
perboom, Ch. Banks van het meer genoemde Bureau of Science te 
Manila, van oordeel is dat de afgestorven boomen zooveel mogelijk 
moeten -worden verwijderd, om de verspreiding van schadelijke in- 
secten tegen te gaan. Dr. J. C. Koningsberger gaf reeds in 1900 
in een artikel in Teysmannia te kennen, dat het noodig is om af- 
gestorven boomen te verwijderen, daar zij kweekplaatsen zijn van 
ongedierte. Ook de in den grond blijvende stronken moeten zooveel 
mogelijk worden vernietigd en wijst schrijver er op, dat in Penang 
de bezitters van klapperaanplantingen door wettelijke bepalingen 
verplicht zijn, die doode boomen en stronken op te ruimen. Wellicht 
zou ook in Ned. Indië het bedreigen van straf tegen nalatigheid 
in het rooien van genoemde schadelijke overblijfselen nuttig, effect 
hebben. 
