— 223 — 
Van. Java-koffie zijn nog eenige andere ondervormen in 
■cultuur, waarvan wel is waar het ontstaan uit de typische 
soort niet waargenomen is en evenmin als hierboven 
afgeleid kan worden; maar op grond van wat wij over 
het ontstaan van variëteiten weten, moeten wij aannemen, 
-dat ook al die andere vormen door sprong variatie uit de 
soort ontstaan zijn. 
Zoo kan ik U noemen de Mokka-koffie, een kleinbladigen 
vorm met ronde besjes, die verder ook in haar groeiwijze 
van Javakoffie verschilt, nl. door dichtopeenstaande, dunne 
takken met korte internodiën gekenmerkt is. In tegen- 
stelling met de variëteiten, die ik U straks zal noemen, 
•en die telkens slechts in één eigenschap van de typische 
soort verschillen, onderscheidt deze vorm zich in meerdere 
eigenschappen van haar, zoodat hij waarschijnlijk de waarde 
van een ondersoort bezit. Bij de bespreking der bastaard- 
variabiliteit kom ik nog even daarop terug. 
Een tegenstelling met het straks beschreven monosper- 
ma-type vormt de zg. veelzadige Menado-koffie. Bij haar 
zijn de bladeren normaal, de bessen echter omsluiten niet 
slechts twee of één, maar meerdere boonen ; ik heb er tot 
14 toe in één bes gevonden. De meeste mislukken en 
bestaan slechts uit een voos hoornschilletje. Met deze 
afwijking in de kenmerken der vrucht gaat gepaard, dat 
de boom een eenigszins andere groeiwijze vertoont: de 
takken zijn niet twee aan twee ingeplant, maar in de 
knoopen komen er dikwijls drie, soms zelfs meer samen, 
terwijl aan denzelfden boom ook normale takken voorkomen. 
Ook de bloemen zijn afwijkend gebouwd. 
Verder kan ik U nog een reeks van variëteiten opnoe- 
men, bij welke de afwijking een kenmerk van het blad 
■betreft. Het is opmerkelijk, dat al die vormen door slechts 
■één kenmerk van de soort verschillen en dat wij eenzelfde 
variëteitskenmerk telkens bij verscheidenheden van Euro- 
peesche landbouw- en vooral tuingewassen terugvinden. 
Een eerste voorbeeld levert de „Woengoe” of „Kedoe”- 
