- 279 
Bij de verschillende koffiesoorten schijnen sterke ver- 
schillen in de wijze van bestuiving voor te komen. Coffea 
bengalensis, een waarschijnlijk ook op Java in het wild voor- 
komende koffiesoort, is nog meer dan Liberiakoffie op 
zelfbestuiving ingericht. Een soort, bij welke het in veel 
mindere mate het geval schijnt te zijn, is de Coffea ste- 
nophylla. Deze soort is in hooge mate vatbaar voor kruis- 
bestuiving; in een jaar, toen juist nog al veel zaden van 
de stenophylla-boomen in den Cultuurtuin te Tjikeumeuh 
verstrekt werden, bleek bij uitzaaiing, dat een groot ge- 
deelte gebastaardeerd was, waarschijnlijk met de in de 
nabijheid staande Abeocuta-koffie, of anders met Liberia- 
koffie. Ook uit andere tropische landstreken zijn hybriden 
van Coffea stenophylla bekend. 
Over de bestuiving van robusta-koffie bezitten wij nog 
geen betrouwbare gegevens. Men heeft meenen waar te 
nemen — naar ik van planters hoorde — dat alleenstaande 
boomen in het oog loopend minder vrucht dragen dan 
in groepen bijeengeplante. In de twee gevallen van alleen- 
staande robustaplanten, die ik te zien kreeg, was de 
vruchtdracht ervan inderdaad zeer gering, terwijl de uit- 
wendige omstandigheden moeilijk daarvoor aansprakelijk 
konden worden gesteld : een rij robusta’s van dezelfde her- 
komst (importatie uit Brussel) en ouderdom en in dezelfde 
streek geplant gaf een flinke opbrengst. Ook heeft waar- 
schijnlijk bij robusta reeds kruising plaats gevonden: op 
de tentoonstelling te Bondowoso waren door den Heer 
Schriecke een paar plantjes ter bezichtiging gesteld, die 
er naar uitzagen, alsof de nabij hun moeders staande Java- 
koffie niet vreemd was geweest aan hun ontstaan Bij de 
thans hier en daar toegepaste werkwijze om robusta in 
rijen tusschen de oude Java- of Liberiaboomen in te plan- 
ten, of oude aanplant ermede in te boeten, bestaat er veel 
kans, dat men nu en dan op de bedden, met het zaad van 
deze robusta’s aangelegd, hybriden zal vinden. 
Voor wij van de bestuiving afstappen moet nog met een. 
