— 553 
verkrijgen zaad van eigen aan plant. Een voorbeeld van 
het laatste geval is het gebruik van „overwalsch” zaad 
in de koffiecultuur; vooral vroeger gaf men bij de Gouver- 
nementskoffiecultuur en ook op particuliere ondernemingen 
er de voorkeur aan de benoodigde zaadkoffie uit Sumatra 
of Menado te betrekken. In deze rubriek belmoren verder 
thuis de pogingen om door import van Liberiazaad uit 
andere tropische landstreken, waar deze soort zich beter 
ontwikkelt dan op Java, in het bezit te komen van een 
krachtiger gewas 1). 
Het betrekken van de suikerrietbibit uit bepaalde stre- 
ken mag hiermede niet op één lijn gesteld worden: ten 
eerste geschiedt hier de vermeerdering vegetatief, door 
stekking, en verder is de bedoeling uitsluitend om plant- 
materiaal te verkrijgen, dat vrij is van een bepaalde ziekte. 
Wij moeten ons nu de vraag stellen: is het van voor- 
deel zaden uit andere streken te laten komen? Reeds in 
1900 werd in de iMalangsche Plantersvereeniging die vraag, 
in een eenigszins anderen vorm, besproken, n.1. „is het 
„doelmatig in lage, droge streken koffiezaad afkomstig 
„van hooge, vochtige landen te gebruiken?”. In het ant- 
woord, dat Prof. Zimmermann daarop gaf, wordt de na- 
„druk gelegd op de voorkomende ziekten; het luidt als 
„volgt: „Wanneer men in lage streken voor het zaadnemen 
„de keuze heeft tusschen laag liggende, ziekelijke en hoog 
„liggende, gezonde tuinen en daarvan zeker kan zijn, dat 
„in de hooge tuinen aan de behandeling van het zaad de 
„noodige zorg wordt besteed, dan is het zeker doelmatig, 
„het zaad van de hoogere tuinen te gebruiken. Naarmate 
„de grootte van het zaad zijn ook van de uit hoogere streken 
„afkomstige zaden grootere, krachtiger kiemplanten, maar 
„geen verschil in habitus, vruchtdracht enz. te verwach- 
ten. Heeft men echter volkomen gezonde tuinen ter 
1) Binnenkort hoop ik een overz eilt samen te stellen van de resul- 
taten met de Liberiazaden uit Suriname hier op Java bereikt. 
