— 555 — 
de planten in verschillende streken niet met zulke constante 
kenmerken te doen ; zij belmoren dan alle tot dezelfde varië- 
teit of tot hetzelfde mengsel van variëteiten en het is dus 
uitsluitend het klimaat, dat de verschillen veroorzaakt. 
Dit schijnt mij toe het geval te zijn met Coffea arabica; 
hoewel ik noch op Menado noch op Sumatra gelegen kof- 
fieondernemingen uit eigen aanschouwing ken, geloof ik 
op grond van wat ik hier op Java gezien heb van uit over- 
walsch zaad verkregen planten te moeten aannemen, dat er 
tusschen Java-, Sumatra- en Menado-koffie niet een verschil 
bestaat als tusschen variëteiten. Is deze meening juist, dan 
hebben wij dus bij het overwegen van de wensehelijkheid 
om uit andere streken zaadkoffie te bestellen alleen 
rekening te houden met den invloed van de uitwendige 
omstandigheden, waarin de moederboom zich bevindt, op 
de kenmerken der kinderen. 
Die invloed is uitvoerig onderzocht bij zaden, die voor het 
aanleggen van bosschen gebruikt worden. In verschillende 
landen, o.a. ook in Nederland, worden telkenjare denne- 
bosschen aangelegd van zaad, dat uit Noordelijke streken, b.v. 
-Riga, afkomstig is. Door nauwkeurige, vergelijkende proeven, 
die over jaren loopen, heeft in Oostenrijk Cieslar 1 ), in 
Zwitserland Engler, trachten uit te maken of deze methode 
gunstige resultaten geeft. 
Reeds lang was het van naaldboomen bekend, dat zaden 
van eenzelfde soort uit verschillende streken afkomstig, 
planten gaven, die sterke verschillen in groei, in tijd van 
uitloopen en dergelijke kenmerken vertoonden. Reeds in 
1890 sprak Cieslar de stelling uit, dat men zich bij de 
teeltkeus in de eerste plaats daarop moet toeleggen, dat 
voor elke boomsoort en voor iedere streek het van de 
juiste standplaats afkomstige zaad gebruikt wordt om zoo 
boomen te verkrijgen, die door overerving gedurende vele 
generaties voor de bepaalde standplaats in ieder opzicht 
1) Die Bedeutung Klimatischer Varieieiten unserer Holzarten für 
den Waldbau, in Centralblatt f.d. ges. Forstwesen, Jg. XXXIII, 1907. 
