— 561 
zoodat ook hier de invloed van de standplaats der moeder- 
boomen zich nog in de kenmerken der kinderen kenbaar 
maakt. 
Neemt men de omgekeerde proef, dan blijken de planten 
uit laaglandzaad niet tegen het hooggebergteklimaat be- 
stand te zijn. Ook hier geldt dus de regel, dat zaad, af- 
komstig uit de streek, waarvoor het gebruikt moet worden, 
<le voorkeur verdient. 
Uit deze onderzoekingen mag natuurlijk niet zonder meer 
afgeleid worden, dat de regel ook voor onze tropische cul- 
tures opgaat. Het optimum voor de ontwikkeling ligt bij 
Java-koffie bv. niet in het laagland, maar in een gebied 
van 3000 a 4000 voet boven zee; daar vinden wij de 
grootste boonen, en, voorzoover ik tot nog toe heb kun- 
nen nagaan, ook de soortelijk zwaarste boonen. Daarom 
zou men al licht geneigd zijn, de zaden uit dat gebied bij 
voorkeur voor het aanleggen van aanplantingen te bezigen ; 
uit het bovenstaande zagen wij, dat bij sparren zulk een 
handelwijze niet voordeelig is. Ten slotte zij er ook nog 
op gewezen, dat wij bij een plant als koffie ook een ge- 
heel ander verband tusschen klimaat en physiologische 
verschijnselen als bloei, bladafval e. d. aantreffen, dan bij 
Europeesche boomsoorten, waar die verschijnselen, bv. het 
uitloopen der bladeren, en het bloeien niet alleen van de 
temperatuur, maar ook voor een groot deel van den tijd 
van het jaar afhangen. Bv. om des winters aan se- 
ringen bloemen te krijgen is het niet voldoende, de struiken 
in een warme kas te plaatsen. 
Wat de invloed van klimaat op zulke physiologische 
kenmerken bij een plant als koffie aangaat, mogen wij 
verwachten, dat door de vergelijkende proeven met zaaisels 
van eenzelfde afstamming, die op touw gezet zijn met 
Liberiakoffie, daarover gegevens verkregen zullen worden. 
