— 721 — 
„onvolledige gegevens ten dienste; wat erover bekend is, wijst 
„erop, dat de variabiliteit daar even ruim is als hier op Java. 
„Bovendien komen daar andere koffiesoorten voor, die nauwelijks 
„van C. Liberica onderscheiden kunnen worden. 
„Zaden van Liberia- en andere koffiesoorten zijn door het De- 
partement aan verschillende landbouwstations in West-Afrika aan- 
„gevraagd; enkele partijtjes zijn reeds ontvangen. Mochten land- 
„bouwvereenigingen of planters pogingen in dezelfde richting wil- 
„len ondernemen, dan zal het Departement hen desgewenscht gaarne 
„met inlichtingen ten dienste staan of op andere wijze medewerking 
„ verleenen. 
„Het schijnt mij niet raadzaam toe dadelijk groote partijen in te 
„voeren en de belangrijke onkosten te maken, die de uitzending 
„van een deskundige naar Afrika zou vereischen; liever wachte 
„men eerst de resultaten af, die de proefzendingen opleveren. 
Het bovenstaande betrof de proef om door invoer van zaad uit 
streken, waar de Liberia nog gezond is, ook hier gezonde planten 
te krijgen. Ook de contraproef is te nemen. Daarbij wordt dus 
zaad van Liberiakoffie van Java ingevoerd in streken, waar de 
Liberia nog niet de hier voorkomende verschijnselen van achter- 
uitgang vertoont. Was de Liberiakoffie hier gedegenereerd, dan 
zou uit dat zaad in die streken een aanplant moeten verkregen 
worden, even ziekelijk als de thans op Java aanwezige. Zijn ech- 
ter slechts de op Java heerschende uitwendige factoren de oorzaak 
van den achteruitgang hier, dan moet uit het Javazaad in andere 
streken een even krachtige aanplant verkregen worden als van 
mheemsch gewonnen zaad. 
Zulke vergelijkende proeven zijn nog niet genomen, maar wel 
zijn er losse gegevens bekend. In de Lampongsche districten heeft 
men aanplantingen van op Java gewonnen Liberiazaad aangelegd, 
naar ik van een planter, die daar geweest is vernam; deze aan- 
plantingen vertoonen nog geen spoor van degeneratie en brengen 
jaarlijks oogsten voort van 15 pic. p. bouw en meer. In dit ver- 
band wil ik er ook op wijzen, dat hier op Java enkele onder- 
nemingen bestaan, waar de jongere zoowel als de oudere (17-jarige 
tuinen) nog volkomen gesloten aanplantingen vormen, die producties 
van 8 — 10 pic. ’s jaars opbrengen en die men dus moeilijk gede- 
genereerd kan noemen. 
