— 764 — 
putting van den bodena, slecht plantweer en parasitaire in- 
vloeden; volgens anderen moet het kwijnen worden toe- 
geschreven aan een achteruitgang in groeikracht van de 
op Java aanwezige Liberia, aan een verandering dus in 
de inwendige constitutie der plant. 
Tegen de eerste meening is aan te voeren, dat, wan- 
neer Liberia op maagdelijke gronden geplant wordt, zij 
evenzeer, hoewel misschien in iets mindere mate de 
bovengeschetste verschijnselen vertoont. Bepaalde para- 
sieten als aaltjes, oeret e. d. heb ik als ziekteoorzaak in 
de meeste gevallen niet kunnen aantoonen. Daarentegen 
vindt men altijd, dat de planten in hevigen graad door 
bladziekte zijn aangetast. Nu zou het kunnen zijn, dat 
de bladziekte optrad als secundair ziekteverschijnsel bij 
een door andere omstandigheden verzwakte plant. Ik ge- 
loof dit niet; het komt mij voor, dat niets anders dan 
bladziekte de oorzaak is van de achteruitgang der Libe- 
riakoffie. De ziekte begint al op de bedden op te treden; 
zelfs op oogenschijnlijk gezonde bedden kan men altijd 
plantjes vinden, die op de kepelblaadjes de eerste sporen 
van Hemileia vertoonen. Na het overplanten neemt de 
ziekte toe, tast telkens de nieuwgevormde bladeren aan 
en doet deze te vroeg afvallen. Ook in de groene schors 
kan men niet zelden de myceeldraden van Hemileia aan- 
toonen, een enkele maal zelfs de gele sporenhoopjes op 
de groene schors der takken vinden. Zoo moet de plant 
van het begin af aan tegen de bladziekte strijden; een 
groot percentage der planten kan dien strijd niet volhou- 
den en wordt door de Hemileia overwonnen. 
Het beste bewijs, dat de ziekte in de bovengrondsche 
deelen zetelt, leveren de hybriden-enten, die, hoewel zij 
evenals zuivere Liberiaplanten hun voedsel uit den bodem 
door een Liberiawortel opnemen, veel beter aanslaan dan 
laatstgenoemde. Aan het entproces zelf mag dat niet 
toegeschreven worden; eerder zouden de planten daardoor 
minder goed moeten aanslaan. Verent men in de tuinen 
