— 765 — 
slecht staande Liberiaplanten met de hybride, dan slaagt 
nog een groot deel van wat anders verloren zou zijn. 
Daaruit blijkt voldoende, dat van een wortelziekte geen 
sprake kan zijn en de voedselrijkdom van den bodem 
hoogstens een secundairen invloed kan uitoefenen. Heb- 
ben wij met het koffieaaltje te doen, dat de Liberiawortel 
aan tast, ( Tylenchus acutocaudatus) dan sterven de hybri- 
den-enten evengoed als de zuivere Liberiaplanten. 
Het moet dus een eigenschap der hybride zijn, waar- 
aan het slagen bij het planten moet worden toegeschreven ; 
en wat is het voornaamste verschil van de hybride met 
Liberia? Dat zij krachtiger groeit en geen last van’ blad- 
ziekte heeft. Beide eigenaardigheden hangen samen en zijn 
niet te ontleden. 
Zoo komen wij tot de vraag: krijgen de pas uitgeplante 
Liberiaplantjes tegenwoordig zoo hevig de bladziekte, om- 
dat zij zwakker zijn dan die uit vroegere jaren, of zijn 
zij zwakker omdat zij heviger de bladziekte krijgen? 
M.a.w., wat is in den loop der jaren veranderd, is de Li- 
beria zwakker, of is de bladziekte heviger geworden? 
Ik kan slechts mijn reeds eerder uitgesproken meening 
herhalen. De bladziekte is voortdurend in hevigheid toe- 
genomen, de Liberiakoffie hetzelfde gebleven. Wanneer 
de schuld gegeven moest worden aan de Liberiaplant, dan 
zouden de planten, opgekweekt uit zaden, uit streken, 
waar de bladziekte nog niet heerscht, hier op Java vrij 
moeten blijven van bladziekte of tenminste slechts in zeer 
geringe mate aangetast worden. Uit de zaaiproeven met 
de uit Suriname ingevoerde zaadkoffie blijkt, dat dit niet 
het geval is, en dat dit zaad in het algemeen geen betere 
resultaten geeft dan op Java gewonnen zaad. De omge- 
keerde proef is niet genomen; alleen kan ik erop wijzen, 
dat in de Lampongs aanplantingen van Liberiakoffie moe- 
ten voorkomen, uit op Java gewonnen zaad aangelegd, die 
nog geen spoor van achteruitgang vertoonen. 
Het bovenstaande laat zich in de conclusie samenvatten, 
