— 772 — 
proeven met hybriden te nemen. Verder kan gezegd 
worden, dat de hybride in een vochtig klimaat sneller 
groeit dan in een droog, en dat men in zeer droge kli- 
maten met het enten nog al moeilijkheden ondervindt. 
Het is de vraag, in hoeverre deze bezwaren een beletsel 
kunnen zijn voor de cultuur, bv. of de minder snelle 
groei in droge klimaten de productie zoo sterk vermindert, 
dat de cultuur niet meer rendabel is, terwijl het bezwaar 
van het slechte slagen der enten misschien vermeden zal 
kunnen worden, indien men op de drogere landen goed- 
geslaagde, in vochtiger streken gemaakte enten plant. Ook 
zal het enten van hybriden op wiwilans van oudere Libe- 
ria’s op droge landen waarschijnlijk nog wel eenig succes 
hebben. Ik wil hier terloops even de aandacht vestigen 
op deze methode om van achteruitgaande Liberiatuinen 
nog een rendabele aanplant te maken. Zelfs boomen, die 
alle teekenen van achteruitgang vertoonen, geen goed 
vruchthout meer bezitten en vrijwel waardeloos zijn, kun- 
nen nog met succes verent worden. Zij moeten daartoe 
op stomp worden gezaagd ; men behoudt twee of drie wi- 
wilans, en verent die, zoodra zij groot genoeg zijn, vol- 
gens de ScHAAP-methode met een top van de hybride. Op 
Kawi Sari heeft men met deze werkwijze zeer gunstige 
resultaten bereikt. 
Nog lang niet alle op koffielanden voorkomende hybriden 
zijn op hun waarde voor de cultuur onderzocht; het is 
zeer goed mogelijk, dat voor een bepaald klimaat de eene 
vorm zich beter leent dan de andere. Ik hoop eenige 
medewerking te ondervinden bij het bijeenbrengen van 
een collectie der verschillende op Java voorkomende ori- 
gineele hybriden. 
Zelfs indien het onmogelijk blijkt op een of andere ma- 
nier op de drogere landen enten te planten, is er altijd 
nog de kans, dat men er hybriden zal kunnen planten uit 
zaad. Wij moeten trachten door zaailingselectie een wat 
meer constanten en daardoor voor vermenigvuldiging door 
