— 773 — 
zaad geschikten vorm te verkrijgen. Op verschillende 
landen is men met deze selectie reeds begonnen; het zou 
mij te ver van mijn onderwerp afvoeren hier over haar 
in nadere bijzonderheden te treden. Ik wil er slechts 
op wijzen, dat, aangezien de reeds bekende hybriden 
zulke waardevolle vormen voor de cultuur blijken te 
zijn, wij ook voor de droge landen een oplossing van het 
vraagstuk moeten zoeken. 
Wij moeten thans een vergelijking maken tusschen den 
hybride en den anderen, voor vervanging van de Liberia 
geschikten vorm, de robusta-koffie. Deze laatste geeft 
eerder product dan de hybride en zij verdient daarom, 
in verband met finantieele omstandigheden voor vele on- 
dernemingen reeds dadelijk de voorkeur. Haar cultuur- 
gebied mag men van af zeehoogte tot op 3000 voet stellen. 
Een vochtig klimaat is voor haar meer geschikt dan een 
droog, maar wij weten nog niet, waar hier de grens ligt. 
Vooral moet men niet uit het oog verliezen, dat de laatste 
jaren bijzonder vochtig zijn geweest; hoe de robusta zich 
onder een langdurige en felle droogte houden zal, is nog 
niet te voorspellen. Haar productiecijfers zijn veel gun- 
stiger als van den hybride; een overzicht van de jaarlijk- 
sche productie van 56 geïmporteerde boomen, 7 jaaroud, 
ongetopt, 10 op 10 voet geplant, op een onderneming in 
het Banjoewangi’sche toont dit voldoende aan. 
Productie van marktkoffie p. boom: 
1902 weinig 
1903 1 katti 
1904 2 katti 
1905 3 katti 
1906 4 katti 
1907 4 katti (oogst nog niet geheel afgeloopen) 
Van een andere onderneming uit die streek kreeg ik de 
volgende cijfers: 
Teysm. XVIII. 
50 
