( 25 ) 
zij inneemt, scherp van het omringend weefsel gescheiden. 
Als de macrospore haar prothallium begint te ontwikkelen, 
is zij nog omringd door een of twee lagen cellen : het over- 
blijfsel der groep van onontwikkelde macrosporen-moeder- 
cellen. 
Wakming’s zienswijze, aan een gering aantal waarnemin- 
gen ontleend, hlijkt juist te zijn. Het volledige materiaal, 
waarover ik te beschikken had, stelde mij in staat, alle ge- 
wenschte Stadien, van de jongsten af, te onderzoeken en 
alle bijzonderheden der ontwikkeling van het macrosporan- 
gium waar te nemen. 
Kort nadat het macrosporangium zieh, in eersten aanleg, 
heeft vertoond, ontstaat er op de slip van het vruchtblad, 
onmiddellijk boven het sporangium, eene kleine verheven- 
heid. Deze verhevenheid, welke zieh later kegelvormig ver- 
lieft, hlijkt de »nucellus” te zijn. Tegelijkertijd groeit het 
weefsel van de vruchtbladslip, rondom den nucellus, tot een 
hem omhullenden mantel: het »integument”, uit. 
Dat nucellus en integument eerst beginnen te ontstaan 
nadat het macrosporangium is aangelegd, komt mij vooral 
belangrijk voor. 
Als men aanneemt dat de door mij onderzochte Cerato- 
zamia, wat de punten in quaestie betreft, als type der Cy- 
cadeeen kan gelden, hetgeen zeer waarschijnlijk of liever 
zoo goed als zeker is, dan kan dus het volgende worden 
gezegd : 
Bij de Cycadeeen ontstaat IN eene slip van liet vruchtblad 
een macrosporangium , geheel op dezelfde wijze als een sporan- 
gium bij het Cryptogamen-geslacht Opliioglossum wordt gevormd. 
Na den aanleg van het macrosporangium ontstaan twee 
nieuwvormingen op de vruchtblad-slip : eene kegelvormige — de 
nucellus — en eene mantelvormige — het integument . 
Het zoogenoemde ovulum bij de Cycadeeen bestaat dus 
eensdeels uit de sporangium-vormende slip van het vrucht- 
blad, anderdeels uit de beide nieuwvormingen : nucellus en 
integument. Met een vrij, gesteeld, sporangium heeft dus 
dit ovulum geen enkel punt van overeenkomst. 
Voor nucellus en integument bestaan bij de Cryptogameu 
