( 180 ) 
evenals in de juliaansche tijdrekening, de jaren 4, 8, 12, 
16 enz., schrikkeljaar. Deze schrikkeljaren vallen dus niet 
met de onze samen, en van daar dat de begindagen der 
mongo’s niet op een vasten dag van ons jaar vallen, maar 
een of twee dagen kunnen verscbillen. 
Hoewel ik nu bekend was met deze indeeling, waardoor 
aan de beboefte van den landbouw tot op eene zekere hoogte 
voldaan wordt, oordeelde ik bet tocb niet onwaarscliijnlijk, 
dat, onafhankelijk van de middagschaduwen, en dus onaf- 
hankelijk van de mongso-rekening, ook wel voor den land- 
bouw op de heliasche opkomst en ondergang van sterren of 
sterrebeelden zoude gelet worden. 
Te vergeefs tracbtte ik daaromtrent hier te lande inlich- 
tingen in te winnen ; het eenige, wat ik vond, was eene 
zinsnede, in bet Dajaksche woordenboek, door den zendeling 
hakdeland vervaardigd. Prof, veth had de goedheid, mij 
daarop opmerkzaam te maken. Die zinsnede, voorkomende 
op het artikel bintang , ster, luidt aldus : » Salampatar, oder 
bintang patendo, der Orion. Der Orion (die drei grossen 
Sterne im Gürtel) bestimmt die Zeit des Reispflanzes, wenn 
er nämlich Abends mit dem Dunkel werden im Zenith steht. ” 
Neemt men de rechte opklimming van e Orionis, de mid- 
delste ster in den gordel van Orion, aan op 5 U 30 m , en voor 
het donker worden des avonds half zeven, wäre tijd, dan komt 
er voor den dag, die door den beschreven stand aangewezen 
wordt, 3 of 4 Maart. Op Java is op dezen tijd van het 
jaar de padi bijna rijp, de regentijd loopt dan op zijn eind. 
Ik heb dus nu rechtstreeks op Java zelf mijne inlichting 
gezöcht en geloofde dit niet beter te kunnen doen dan te 
schrijven aan den regent van Koedoes, raden Mas Adipati 
Ario Tjondro Negoro, die eene europeesche opvoeding ge- 
noten heeft, en daardoor ook het best in staat is, de be- 
doeling der gedane vragen te vatten, en een voldoend ant- 
woord te geven ; iemand die ook menigmaal, ook mij, zijne 
welwillendheid voor het geven van inlichtingen getoond heeft. 
Ik ontving bij een schrijven, gedateerd 20 Februari jl., van 
hem het gewenschte antwoord, waaruit mijn vermoeden, dat 
de Javaansche landbouwer ook sterren raadpleegt. bewaar- 
