Sapindaceae. 
— 152 
Sapindus. 
te wasschen wordt reeds door Rumpiiius vermeld. De Encycdopaedie van 
N. I. vermeldt nog het gebruik van de vruchten ter verdelging van 
ongedierte en Miquel 1. c. noemt de vruchten nog als middel tegen 
sommige huidziekten. In den tijd van Kumpkius werden soms groote 
hoeveelheden vruchten dezer soort op Amhon ingevoerd om daar bij 
gebrek aan zeep gebruikt te worden. Thans is het gebruik der vruchten 
als zeep op Java nog algemeen bekend. Volgens Dr. Greshoff 1. c. dienen 
de (saponine houdende) vruchten ook als vischvergift. — C u 1 1 u u r : 
Hier en daar in tuinen en bij dorpen (o. a. bij bronnen in djatibosch- 
streken) aangeplant om het bovenvermelde gebruik der vruchten. Bij 
reboisatie van kale berghellingen, in Midden- en Oost-Java tusschen 500 
M. en 1500 M. ter proefneming aanbevolen. Op die hoogte ook ver- 
moedelijk als alléeboom bruikbaar. — I n 1 a n d s c h e namen: Op al de 
vermelde plaatsen constant of Lerëk^ j. of Lerak^ j. — Als locale namen 
werden genoteerd: Klerek^ j. (bij Waderan in res. Prabalingga) en We- 
7'ak, j. bij Gadoengan-Pare (in res. Kediri). — In de literatuur worden 
(voor Java) als namen nog vermeld : Berek^ s. en Boeicah saboen, ma- 
leisch. — Vooral de namen Lèf'ëk, j. en Lerak^ j. beantwoorden vast 
aan dezen z e e p b o o m. — Habitus: AVoudreus met zuilvormigen stam 
zonder wortellijsten, met lange veel-jukkige bladeren met smalle, mees- 
tal, lichtgroene, langwerpig-lancetvormige bladeren. De rijpe kogelvor- 
niige „vruchten” (eigenlijk de kluizen der vrucht) schuimen indien men 
deze met water tusschen de handen wrijft, als „zeep”. Daaraan reeds 
van bijna alle javaansche boomsoorten gemakkelijk te herkennen. 
Sapindus Rarak Dc. — Arhor altissima. Ramiili teretes apice dense 
hrevissime tomentosi, glabrescentes. FoUa 250 — 500 mM. longa^ glabra 
vel rhachis parce-sericea. FoUola 70 20— 150 35 mM, longa^ petiolulata 
(petioliilo 3-5 mM. longo), opposita vel saepius alterna,, oblonga vel ob- 
long o-lanceolata saepe siibfalcata apice obtiise acuminata vel obtusata vel 
saepius (in speciminibus nosfris javensibus omnibus) acute angustato-acu- 
minata^ basi cuneata obliqiia (antice latiora)^ integerrima membranacea 
glabra griseo-viridia supra nitidula,^ nervis et venis lateralibiis teneris vix 
prominentibus crebris reticulatis. Paniciila terminalis sericeo-tomentosa fo- 
Hls vuig o brevlor^ valde ramosa ramis inferioribus vulgo foliis bracteatis. 
Flor es in ramulis ultimis cymuloso-racemosi, 5 mM. longi^ breviter pedicel- 
lati.^ liolosericeij bracteolis 1 vel 2 oppositis angustis mimitis. Sepala 5, 
interna obovata externa minora ovato-rotundata qwtala 1 marginïbus vil- 
losis coliaerentia.^ sepalis longiora^ squama singula rotundata.^ minute 2 — 3- 
denticulata^ margine villosa instructa ; discus semilunato-annularis glaber; 
stamina (in masculis longiora) inaequalia filamentis villosis; ovarium gla- 
brum; Stylus brevis crassus; stigma subtrilobum. Fructus cocci duo vulgo 
aborientes vel minuti^ reliquens circ. 25 mM. diam. globosus ventre appla- 
natus glaberrimus subbaccatus^ endocarpio chartaceo^ sarcocarpio tenm 
(circ. 5 mM. crasso). 
