VlTEX. 
— 203 
Yekbexaceae. 
Aanni Beschrijving naar zeer talrijke exemplaren van meer dan 200 hoornen 
van verschillende nauwkeurig bekende standplaatsen van Herb Kds. Authenthiek 
door ons niet gezien, maar determinatie niet twijfelachtig. 
In do grootte van bloemen en blaadjes, vorm van den bladvoet en vooi’al van den top, 
aantal zijnerven, enz, komen nogal versehillen voor die gedeeltelijk met de vindplaats 
samen hangen; maar voor alle exemplaren zijn de zittende blaadjes, nervatuur, 
de korte fijne (soms dichte, soms ijle) beharing, vierkante twijgen en vooral de dichte 
vil tig e bloeiwijze met de vrij groote schutblaadjes kenmerkend. 
Op te merken: Kds. 3595 ^ van Kediri en Kds, 2320 van Palaboehan door de 
kleine weinig toegespitste blaadjes, meest alle 3-tallig (eindblad 100 — 145 mM. bij do 
eerste, 80 — 90 bij de tweede). — Kds. 27047 ^ van Koesakambangan, door de zeer lange 
punt aan den top (eindblad 220 mM. lang waarvan 25 voor den top). 
Bij de exemplaren uit Semarang (Kedoengdjati) zijn de bloemen meest grooter dan 
bij de andere. 
Ge O gr. verspreiding: Geheel Java beneden 800 M. zeehoogte; 
o. a. op de volgende plaatsen verzameld. In Z. W. Bantën op 10 M. 
zeeli. bij Tjemara. In de Preanger bij Tomo op 40 M , bij Palaboehan 
op 50 M., bij Sanggrawa op 400 M. Op het eiland Noesakambangan op 
50 M. en aan de kust. In Semarang bjj Kedoengdjati, Karangasem, enz. 
In Tëgal bij Margasari op 100 M. In Pëkalongan bij Soebah op 100 M. 
Op den Wilis in Kediri bij Parang op 600 M. In Bësoeki bij Poegër op 
5 M , op Noesabaroeng op 50 M., bij Simpolan en Tjoramanis op 700 
M, bij Rdgddjampi op 50 M. en bij Gradjagan op 10 M. Buiten Java: 
Geheel tropisch Azië. — Voorkomen: Nooit echt gezellig groeiend, 
maar toch in vele djatibosschen in zeer talrijke individuen in hetzelfde 
bosch verstrooid of groepsgewijze groeiende.— Standplaats: Bij 
voorkeur op periodiek of constant drogen of zeer drogen grond; ook op 
koraalkalk en soms, ook vlak aan het strand op ziltigen grond, vooral 
in loofverliezende bosschen. Is een der meest algemeene boomsoorten 
van de djatiwouden van Java. Soms ook in altijdgroen oerwoud, maar 
alleen op minder gesloten plaatsen.- Bloeitijd: het geheele jaar door 
met bloemen en vruchten. Rijk bloeiend en rijk vruchtdragend. — Blad- 
afval: Nagenoeg geheel loofverliezend, — Gebruik. Hout om duur- 
zaamheid en fijnheid van draad vooral voor ploegen, klein huisraad en 
huishouw gezocht. Nooit in lange afmetingen te krijgen. Schors^ enz. Vroeger 
de schors door de inlanders voor kleurstof, voor groen verven gebezigd. — 
Aan een mededeeling van een inlander van Noesakambangan (bij Tjilatjap) 
wordt nog het volgende ontleend, voor zoover dit op de Vitex soorten 
van Noesakambangan betrekking heeft: ,.Er zijn hier 1. Lahan soengoe^ 
j. of Laban, j., 2. Laban-kapoet’j j., 3. Laban-koenjit, j. en 4. Laban-ke- 
tilëng^ j. of Këtilëng, j. — Soort No. 1 groeit hier meest krom en levert 
geen langere balken dan van 3 M. lengte. Soort No. 2 levert balken 
van 7 M. lengte en ook No. 4 wordt groot, maar heeft vaak een hollen 
stam. No. 1 is het meest algemeen en No. 4 zeldzaam; de anderen No. 
2 en 3 nogal zeldzaam op Noesakambangan. — De schors van No. 1 en 
4 levert gekookt met kopersulfaat een groene kleurstof, die vroeger 
wel gebezigd werd”.— Cultuur: sterk aantebevelen om het zeer fraaie 
hout, de geringe eischen aan den gronden den groei in de djatiwouden; waar- 
door wellicht cultuur gemengd met djati mogelijk zal zijn. — Inlandsche 
namen: Bijna op geheel Java constant Laban^ j. s. of Hèras^ s. of 
