57 
calyce coriaceo stellato insidens, subovoïdeus, apice attenuatus, fere glaber, carnosus, epicarpio sub^ 
membranaceo, sarcocarpio carnoso, endocarpio subcoriaceo, abortu unüocularis, monospermus. 
Crescit ad Jiumina Baritto, Kapoeas, etc.: Borneo. 
Tab. 8. Explicatio. 1. Gemma floris. 2. Flos. 3. Petalum introrsum visum. 4. Flos calyce et corolla ablatis. 5. Staminum 
pars introrsum visa. 6. Stamen majus antice. 8. Idem postice. 7. Stamen minus antice. 9. Idem postice visum. 
10. Ovarium. 1 1 . Ovarium verticaliter sectum. 12. Ovulum. 13. Fructus immaturus. 14. Idem verticaliter sectus. 
15. Symmetria floris. 
Langs de Baritto-, Kleine Dajak-, Kapoeas-rivieren enzv. en derzelver zijtakken, is deze boom bij de 
inlanders bekend onder den naam Rassak, en groeit hij zoowel langs de oevers, als op eenigen afstand 
van dezelve. In de eerste standplaats wordt de groei niet zelden, uithoofde der beperking, welke de 
ontwikkeling der wortels door het nabij zijnde water ondervindt, verhinderd, en gaat de hoogte zijner 
stammen soms geene 3 N. ellen te boven. In de laatste, meer gunstige standplaatsen, bereikt hij daar- 
entegen eene hoogte van 30 ellen. De regtopgaande, door eene bruin-grijze sehors bekleede stam- 
men hebben eene hoogte van 20 a 22 ellen, en de piramidale of ovale kroonen verkrijgen eene lengte 
van 8 a 10 ellen, bij eenen soms dubbelen om vang. 
In voor den groei minder gunstige omstandigheden is de stam nu en dan met onregelmatige bogten, 
maar behouden de kroonen den gewonen vorm. Wij hadden den Rassak, gedurende onzen togt op de 
Baritto en hare zijtakken, de Te we, Karrau enzv., in de maanden september met enkele onrijpe vrueh- 
ten gezien. In de maand oetober vonden wij denzelven bloemdragend langs de oevers van de Kapoeas. 
Hier vertoonden de, van de oevers verwijderde boomen, tussehen hun groen loof, groote witte vlekken; 
gunstiger daarentegen waren de door de natuur minder bedeelde, aan de oevers groeijende gewassen 
voor de besehouwing. De Rassak stond hier in gezelschap van eenige vijgenboomen. De laatste waren 
met een blinkend, helder groen loof en kleine roode vruchten voorzien; de eerste bezat een minder 
glanzig, donkerder groen, grootere bladen, en naar de uiteinden der takken en takjes aanzienlijke 
bloempluimen, met talrijke witte bloempjes. Deze laatste versierden de kroonen, waarin zij in kleine 
leegten tussehen het loof geplaatst waren, of buiten hetzelve als pluimen wapperden, en veraangenaam- 
den des avonds den om trek door eenen liefelijken vanieljegeur, welken zij alsdan van zich verspreidden. 
De Rassak behoort, even als de vermaagschapte soort op het vasteland van Indië, tot de zeer hars- 
rijke boomen. Deze hars is door den geheelen boom, zoowel in het schors- en bastgedeelte, als in het 
hout verspreid, als eene doorschijnende, licht gele of licht bruine, lijvige vloeistof. Als zoodanig vult 
zij een eigen vaatstelsel, dat, gebroken zijnde, zich in, door scheuring van vaten en cellen ontstane 
ruimten, of in gestipte vaten ontlast. De beweging dezer vloeibare stof is zooweel dalend als stijgend. 
Bij onze reis naar het bovengedeelte der rivier, had ik in eenen aanzienlijken Rassakstam eene inkapping 
laten maken, ten einde de rigting en de hoeveelheid der vloeistof te kunnen bepalen. Op onze terugreis 
bezocht ik den boom weder, en nu bleek het, dat de harsige vloeistof vooral uit het bovenste gedeelte 
der insnede gevloeid was, en dat zij uit het benedenste gedeelte slechts in geringe hoeveelheid was 
Botanica. J5 
