58 
opgeweld. Minder gelukkig slaagde deze proef omtrent de hoeveelheid, waarom ik deswege alleen het 
gevoelen der inlanders kan mededeelen. Volgens hetzelve is de hoeveelheid zeer versehillend: bij vochtig 
weder is zij het aanzienlijkst, bij eene zeer drooge lucht het geringst. De vloeistof verhardt, bij hare 
aanraking met de lucht, tot eene half doorschijnende, gele of bruine hars, door de Maleijers Dammar 
en door de inboorlingen Njating of Njato genoemd. Deze hars is zeer broos, wordt beneden de warmte 
van kokend water week, en komt somwijlen als klompen van 9 N. ponden en, volgens de opgave der 
inlanders, ook wel van 15 N. ponden voor. Groote klompen heb ik aan den voet, of even boven 
den grond, uit groote spleten van den stam gevloeid, en kleinere stukken hooger aan den stam, uit 
kleine scheuren van denzelven, gevonden. Door de inlanders wordt de hars verzameld voor hun eigen 
gebruik of tot handelsartikel. Zij bezigen dezelve fijngestampt en in palm- of banaanbladen gewikkeld, 
als fakkels om hunne woningen te verlichten, of fijngestampt en met olie vermengd, om hunne vaartuigen 
te kalefateren. Als handelsartikel brengen zij dezelve naar de kustplaatsen, vooral naar Banjermassing. 
Als zoodanig bekleedt deze hars, benevens andere harsige stoffen, naast den rotting, eene aanzienlijke 
plaats in den handel met Soerabaja. Haar prijs is zeer wisselvallig, en hangt op de plaats zelve veel 
van dien des rottings af: is deze gezocht, dan stijgt de prijs van den dammar, omdat het opzoeken van 
denzelven alsdan alleen aan kinderen wordt overgelaten, en de volwassenen zich met het rotting zoeken 
en snijden bezig houden. In de Indische streken vervangt deze dammar de gewone terpentij n-hars en het 
pek, en is hij, als een vervanger dezer stoffen, zeer belangrijk. Voor de Europesche markten, en dus 
als algemeen handelsartikel, zal hij gewis moeijelijk in aanmerking kunnen komen, omdat hij, door de, 
bij eene geringe warmte plaats hebbende weekwording, zich niet tot het maken van vernissen aanbe- 
veelt, en het gebruik van denzelven, in plaats van gewone hars, door de meerdere kostbaarheid, welke 
het vervoer zoude veroorzaken, belet zal worden. 
II. RETINODENDRON PAUCIFLORUM. Khs. 
R. foliis oblongo-ovalibws obtuso-acuminatis basi acutis, inflorescentia racemoso-paniculata , stigmate capitato. 
Arbor speciosusj corona aperta; rami subteretes, griseo-fusci, glabri, foliorum cicatricibus tuberculati; 
RAMULi subcompressi, fusci, sparsim lepidoti. Folia oblonga vel oblongo-ovalia, breviter obtuse- 
acuminata, basi acuta, raro obtusiuscula , supra nitida, subtus sparsim lepidota, coriacea, 5" lata, 
13'^ longa; nervis primariis in angulo 45°, distantibus, 12 ad 16, secundariis et venis uti in praecedente 
specie j petioli subteretes, supra canaliculati, sparsim lepidoti, 1,5" longi. Gemmae compressae, obtusae, 
dense griseo-fusco-lepidotae. Inflorescentia axillaris, pauciflora; sparsim lepidota; pedunculus communis 
compressus, saepe anceps; peduncüli eèdem formA, alterna; pedicelli breves, 2'^' longi, compressi vel 
tetragoni. Bracteae minutae, \"' longae, ovatae, obtusiusculae, intus glabrae, extus lepidotae. Caltx 
tubo basi rotundato, limbo quinquepartito, aestivatione subvalvata; partibus ovatis, breviter obtuse 
acuminatis, intus glabris, extus dense lepidotis. Corolla pentapetala, aestivatione convoluta, petalis 
lineari oblongis, subfalcatis, obtusis, extus sublepidotis, intus glabris, carnosis, 1'" longis, 2,5 latis. 
Stamina eodem numero et dispositione praecedentis speciei; antherae ovatae, locellis exterioribus majo- 
