49 
beteekent, is een onder de Europeanen in Indië algemeen be- 
kende naam, welke soms in eenen collectiven zin , doch meer 
bepaaldelijk ter bestempeling van den C. cynomolgus wordt 
gebruikt , daar dit dier bijna overal vrij gemeen is , en op alle 
eilanden het meest tam gehouden wordt. — Op Java vertoont 
hij zich nagenoeg in hetzelfde gewaad als op Borneo , maar 
met eene veel lichtere kleur van gelaat. Hij heeft aldaar 
veelal eene geelachtig graauw-bruine vacht, nu eens iets 
lichter, dan weder eenigzins donkerder. Hetgene hem ech- 
ter in het bijzonder kenmerkt, is een klein smal kui:^e op het 
achterhoofd , hetwelk men nagenoeg bij alle Javaansche voor- 
werpen aantreft , met dit onderscheid alleen , dat het zich bij 
het eene individu eenigermate sterker ontwikkeld vertoont, 
dan bij het andere. Hier door zoowel , als door het donkerder 
gekleurde vel, is de van Java dikwerf op den eersten 
blik , van dien van Sumatra te onderkennen ; maar , wanneer 
men van deze eilanden eene reeks individuen van verschillen- 
den leeftijd naast elkander legt, en eene hoeveellieid voor- 
werpen van Borneo met dezelve vergelijkt, dan vindt men 
zulke overgangen van kleur en zulk verschil in de grootte der 
kuiven, dat het zeer moeijelijk , ja onmogelijk is, meteenige 
zekerheid , eene soortelijke afscheiding onder dezelve te be- 
w-erkstelligen. In den vrijen staat verschillen zij buitendien 
niet het minste van elkander in leefnijze, stemgeluid enzv. 
Wie derhalve eene menigte van deze apen , zoo in het wild , 
als in goed bereide vellen gezien heeft , zal de eenheid hun- 
ner soort w'el niet kunnen betwijfelen. Hmme onderlinge 
overeenkomst in zeden en vorm , moeten noodwendig tot het 
denkbeeld leiden, dat alle die ui terlijke, zoogenaamde ken- 
teekenen van deze dieren , alleen afhangen van en gew ijzigd 
worden door den invloed van plaats en luchtgestel. 
Op Timor, waar de cynomolgus bij de strandbewonende 
Koepangnezen Slai^ en bij de eigenlijke Timorezen Belo 
heet, heeft hij over het geheel veel overeenkomst met het 
ras op Java, zooweel wat de kleur zijner vacht betreft, 
als ten opzigte van het kuilje, dat men daar, bij sommige 
individuen vrij stei’k uitgegroeid, bij anderen daarentegen 
slechts als een beginsel aanwezig vindt. 
Deze in het kort opgegevene afwijkingen en verscheiden- 
heden in het uiterlijk aanzien van den cynomolgus , naarmate 
hij in deze of gene streek van den Archipel voorkomt , hebben 
eenige natuurkundigen genoopt om hem in onderscheidene 
soorten te verdeelen. Zulks had voornamelijk jalaats met 
voorwerpen van Sumatra , van welk eiland een sterk roodharig 
individu, door den Heer Isid. Geoflroy onder de benaming 
van Macacus (^) auratus, in Bélanger Yoyage aux Ind^s 
orientales, werdafgebeeld, terwijl reeds vroeger F. Cuvier, 
in zijn groot werk over de Zoogdieren , eene plaat leverde van 
een donkerder gekleimd voorwerp , dat zich vooral door zijn 
zwartachtig gelaat kenmerkt , en aan hetwelk hij daarom den 
naam gaf van Macacus carbonarius. 
(5) Bladz. 19. Galeopitheciis variegatiis. — De Galeo- 
pithecus is een der zoogdieren van Indië , welke de meeste 
verscheidenheid oplevert. Bijna alle individuën , die ik gezien 
heb , waren min of meer van elkander verschillende. Deze 
afwijkende kleurschakeringen des gewaads , zijn dikwerf even 
sterk bij voorwerpen uit dezelfde streek , als tusschen die van 
onderscheidene eilanden. 
Bij vele individuën vond ik de grondkleur, vooimamelijk 
che van den rug, licht graauw of bruinachtig graauw; zeld- 
zamer graauw- of geelachtig bruin. Meerderen nog hadden 
den grondtint van de bovendeden des ligchaams bruin-geel, 
rood-geel en zelfs van eene vale isabelle of rosachtige kleur. 
Sommigen waren genoegzaam eenkleurig of slechts zeer flaauw 
donker geschakeerd \ anderen hadden een meer bont gewaad , 
met verschillende zachte kleuren, terwijl nog anderen, en 
deze laatsten trof ik het meest aan , het bovenlijf, als w^are het , 
gemarmerd hadden door vele onregelmatig door elkander 
loopende zwarte strepen en groote lichtkleurige, oogvormige 
vlekken. 
De zoogenaamde Orang goenong’s of Smidanesche berg- 
bewoners van Java , heeten dit dier Tando (-]-) , en de Maleijers 
op de westkust van Sumatra geven aan hetzelve den naam 
van Kohien of Koehien ( $) . Op Borneo noemen de Daj akkers 
de lichtkleurige voonverpen met bonte vacht, Koewoeng 
{*) Geheel onjuist wordt dit gelatiniseerde woord als geslachts- 
naam voor sommige apen van de Oude wereld gebezigd. Vol- 
gens den Heer von Martius (Reise in Brasilien, pag. 1130) is 
Macdca de algemeene naam voor een’ aap, in de Lingua geral, 
van welk woord het in de Portugesche taal overgegane Macaco, 
ontstaan is. 
(-}-) Tando, worden in het westelijke gedeelte van Java de tot 
het reizen ingerigte palanquins of draagstoelen genoemd, die ge- 
woonlijk uit bamboes en rotting zijn vervaardigd, en aan twee 
lange stangen, door vier of meer personen , op de schouders worden 
gedragen. Dewijl de Galeopithecusveelal, wanneer hij rust, onder 
eenen tak hangt, hebben de inlanders uit deze gewoonte en de 
gedaante, welke het dier daarbij aanneemt, eene vergelijking ge- 
maakt met de wijze, waarop zij hunne Tando’s ofreisstoelen dragen, 
en dien ten gevolge, denzelfden naam op hem toegepast. 
(§) Koebien , beteekent eigenlijk vliegen of een vliegend gedierte. 
In sommige Maleische geschriften vindt men dit woord als adj ectivum 
met Tjdtjakh verbonden, waaronder alsdan eene vliegende hagedis 
(Eraco) verstaan wordt; terwijl Tjdtjakh of Tjitjakh, alleen gebruikt, 
een’ kleinen Gecko beteekent , voornamelijk die kleine soorten , wel- 
ke in de huizen leven, waarvan op Java de Hemidactylusfraenatus, 
Boie, de gemeenste is. — Het vroovA Kubung , door den Heer Rafïles 
als de benaming voor den Galeopithecus van Sumatra opgegeven 
heb ik nooit van eenen fflaleijer gehoord. Waarschijnlijk is hetzelve 
alleen door eene verkeerde opvatting van het woord Aoeifew, door 
dien Schrijver aldus verbasterd opgeteekend geworden. 
13 
