1 
38 
hun plomp ligchaam geknakt en door hunne logge treden verpletterd, of door hunnen altijd bezigen, 
altijd in beweging zijnden slorp, als uit kortswijl en voor tijdverdrijf, gaande weg, ontworteld en moed- 
willig om zieh heen geslingerd. Aldus worden menigmaal de fraaiste bananen-plantaadjen en geheele 
velden met rijst, suikerriet en dergelijken, in éénen nacht der vernieling ter prooi. De elefanten houden 
zich intusschen zelden lang in eene streek op, en bezoeken gemeenlijk des nachts de velden, echter 
bijna nooit twee of meerdere nachten achter elkander. Somwijlen verlaten zij een oord voor geruimen 
tijd, zoodat zij het eene jaar in deze, het andere in gene landstreek menigvuldiger voorkomen. De 
bewoners van Sumatra geven zich geene moeite om deze dieren te temmen, en ook slechts zeer weinig 
om hen te bejagen. Dan alleen, wanneer zij hen somwijlen des nachts in de nabijheid van bewoonde en 
bebouwde streken op het spoor krijgen, leggen de Maleijers, aan de westkust des eilands, hier en daar 
langs de wegen, die de elefanten gewoonlijk gaan, suikerriet met rattenkruid neder, als een lokaas, om 
hen te vergiftigen. Weinige voorbeelden slechts zijn mij echter bekend, dat de inlanders de op zulke 
wijze gedoode elefanten zijn magtig geworden. Gewoonlijk nemen dezen, zoodra zij de werking van het 
gif beginnen te gevoelen, de wijk naar eenzame boschstreken. Ook is het den Maleijers om het dier zelf 
minder te doen, dan wel om er zich van te bevrijden: want de inlanders aldaar schrijven onder alle dieren 
den elefant het meeste verstand en scherpste oordeel toe, en zij verkeeren in het stellige denkbeeld, dat, 
wanneer eenmaal een Gddjah of elefant in eene streek, op de eene of andere wijs, valsch of vijandelijk 
behandeld is, niet alleen hij, maar, bijaldien hij er het leven afbrengt, ook al zijne makkers — gelijk 
zich de Maleijers uitdrukken — zulk eene plaats, gedurende jaar en dag vermijden. — Merkwaardig 
zijn voor het overige de togten, die deze zwaarlijvige dieren, dikwerf door enge bergpassen ondernemen 
en hoe zij somwijlen langs de smalle ruggen van het hooge gebergte hunnen weg voortzetten. — Sumatra 
is intusschen het eenige Sunda-eiland, van hetwelk schier alle reizigers, sedert de eerste tijden, dat de 
Europeaan Oost-Indië bezocht heeft, als de woonplaats der elefanten gewag maken. De opgave van 
Buffon, dat ook Java elefanten zoude opleveren, berust op eene dwaling, die thans, na de trouwe en 
treffende beschrijvingen, welke in de laatste vijf-en-twintig jaren, van dat eiland in het licht verschenen 
zijn, geene breedvoerige wederlegging behoeven zal. Op Java vindt men zelfs niet het minste stellige 
bewijs, dat deze dieren daar ooit zouden geleefd hebben. Of Borneo ook elefanten bezit, durven wij, 
ondanks al de door ons in het werk gestelde onderzoekingen, evenmin stellig te ontkennen, als te 
bevestigen. Bitter verklaart zich, in zijne klassieke Erdkunde, voor het laatste gevoelen, en ons 
zelven is op Banjermassing, door meer dan eenen Maleijer verhaald, dat zich aan gene zijde van het 
groote gebergte des binnenlands zulke dieren zouden ophouden. Het is nu allezins in het oog vallend, 
dat deze berigten met die, welke zich Bitter heeft ten nutte gemaakt, in het algemeen met elkander 
overeenstemmen: want de geleerde Aardrijkskundige merkt uitdrukkelijk aan, dat de elefanten slechts 
op eenen enkelen hoek des eilands aanwezig zijn, en wel aan de naar het vaste land gekeerde, noord- 
westzijde, in de distrikten Oengsang en Paitna. Al te dikwerf echter schrijven de reizigers elkander blinde- 
lings na, zonder zich met een naauwgezet onderzoek der bronnen hunner voorgangers genoegzaam bezig 
te houden. Pigafetta reeds, deelde in Magalhaes Beis mede, dat zij bij hunne aankomst in de stad Borneo, 
met twee elefanten naar den Koning Siripada gereden waren. Wie zal intusschen voor de waarheid 
instaan, dat deze dieren aldaar geboren en niet van Sumatra of het vaste land herkomstig waren? Want 
ook op Java worden somwijlen jonge elefanten van Palembang of uit andere streken der Lampongs over- 
