13 
langs de rivier van Sampiet, bij Kotaringin, en in meer andere afgelegene oorden aan den zuid- en 
westkant van dit eiland. De ongemetene ruimten aan deze beide kustzijden, van laag en effen alluviaal 
terrein, welke slechts hier en daar, voornamelijk aan sommige uitspringende hoeken, door kleine berg- 
reeksen of afgezonderde hoogten worden afgebroken en allerwegen met zware en ontoegankelijke 
wouden bedekt zijn, bieden hem een ruim en veilig verblijf aan. Hier toch, in deze vlakke en 
dikwerf aan overstrooming blootgestelde streken, wonen de niet zeer talrijke inboorlingen alleenlijk 
langs de oevers der rivieren en meren, en laten zich weinig aan de binnenlandsche wildernissen gelegen 
zijn, daar zij dikwerf ter naauwernood eene enkele schrede doen buiten de grens hunner aanplantingen. 
In soortgelijke stille en onbezochte oorden van het bosch, zal men somwijlen, bij eene gelukkige jagt, 
drie of vier dezer dieren op eenen dag kunnen ontmoeten. 
Ofschoon de jong gevangen Orang-oetan zeer spoedig mak en vertrouwèlijk wordt, zoo zelfs, dat het 
gezelschap van den mensch hem weldra een genoegen en behoefte schijnt te zijn, is de natuurlijke 
geaardheid van dit dier toch ongemeen wild. In den vrijen staat schuwt het, gelijk is aangemerkt, 
den mensch en zijne nabijheid, vooral in eenen gevorderden leeftijd, alswanneer het zich over het 
algemeen traag, rustig en, als ware het, van eene zwaarmoedige inborst toont. Hoezeer het eene 
verbazende kracht bezit, gebruikt het dezelve, bij mangel aan moed, zelden ter zijner verdediging 
tegen den mensch, die hem vijandelijk aanvalt; het legt, bij zoodanige gelegenheden, vooral wanneer 
er op hem geschoten wordt, veel angst en vrees aan den dag, tracht zich eerst te verschuilen, doch 
daarin niet kunnende slagen, zoekt het gewoonlijk zijne redding in de vlugt, door de hoogste toppen 
der hoornen. Dit had plaats met verscheidene oude Orang-oetans van het mannelijke geslacht^ welke 
slechts door éénen onzer inlandsche jagers vervolgd werden. De Dajakkers echter beweren, dat de 
groote mannetjes, wen zij alleen met pijlen verwond worden, somtijds de boomen verlaten en woedend 
op hunne aanvallers losgaan. In zoodanig geval nemen dezen gewoonlijk met overijling de vlugt; 
evenwel zoude reeds menig inlander zulk een’ strijd met zijn leven geboet hebben. 
Buiten den tijd der paring leven de oude mannetjes van den Orang-oetan meest alleen. De onvol- 
wassenen daarentegen, en ook de oude wijfjes, vindt men dikwerf ten getalle van twee of drie bij 
elkander; onder deze laatsten zijn er somwijlen zelfs, die jongen hebben, ofschoon de dragtigen zich 
veelal, tegen dat zij moeten werpen, van de anderen afzonderen en gedurende eenigen tijd met hare 
jongen alleen blijven. De jonge Orang-oetan schijnt over het algemeen vrij lang onder de bescherming 
zijner moeder te blijven, hetgeen, wegens den langzamen groei van dit dier, tot zijne meerdere veilig- 
heid noodzakelijk is. Onder het klauteren draagt de moeder haar jong bestendig tegen de borst, terwijl 
het jong zich met zijne handen aan de haren der moeder vastklemt. In welken leeftijd echter de 
Orang-oetan tot de voortplanting bekwaam wordt, en hoe lang het wijfje draagt, hebben wij noch uit 
eigene waarnemingen, noch uit de berigten der inboorlingen, met eenige zekerheid te weten kunnen 
komen. Evenmin wisten ons de Dajakkers iets stelligs te zeggen omtrent den ouderdom, waarin de 
Orang-oetan als volwassen kan worden beschouwd. Neemt men den groei der tamme tot maatstaf aan, 
dan schijnen er 10 tot 15 jaren tot hunne volle ontwikkeling vereischt te worden. Wij berekenden dit 
onder anderen naar een wijfje, hetwelk bij ons vertrek uit Indië, reeds een vijftal jaren te Batavia geleefd 
Mammalia. 4 
