i4 
had, er volkomen gezond en kraehtig uitzag, doch nog ongeveer een derde van de hoogte miste, welke 
de oude wijfjes in het wild bereiken. Behalve dat echter de wijfjes aanmerkelijk kleiner blijven, dan de 
mannetjes, meenen wij ook opgemerkt te hebben, dat de laatsten eenigzins langzamer groeijen, dan de 
eersten, en de wijfjes derhalve eenige jaren vroeger, dan de mannetjes, haren vollen wasdom erlangen. 
De uitdrukking: volle wasdom, moet echter evenmin in eenen strikten zin genomen worden, als zij 
doorgaans zelden op de zoogdieren van juiste toepassing is: want, streng genomen, groeit de Orang-oetan 
veelligt zijn geheele leven lang, gelijk onze, blijkbaar oudste individuen, die tevens de grootste zijn, 
schijnen te bewijzen; maar de groei heeft in den lateren leeftijd, nadat het dier eenmaal die grootte 
bereikt heeft, welke wij met den boven aangeduiden ouderdom bedoelen, eenen slechts zeer langzamen 
en schier onmerkbaren voortgang. Dienvolgens zoude men den Orang-oetan eenen tamelijk langen 
levensduur mogen toeschrijven, hetwelk met de meening der Dajakkers overeenstemt, die hem eenen 
even hoogen ouderdom toekennen, als zij gewoonlijk zelven bereiken: gemiddeld genomen, van 40 tot 
50 jaren. Dat de Orang-oetan werkelijk vrij oud wordt, is reeds duidelijk uit sommige der door ons 
medegebragte schedels af te leiden, bij welke alle naden dermate zijn te zamen gegroeid, dat er naau- 
welijks eenig spoor van is overgebleven, terwijl tevens de hoek-, de voor- en ook gedeeltelijk de bak- 
tanden aanmerkelijk zijn afgeslepen; vooral echter wordt hun langdurig leven door de belangrijke, ons 
door vele Dajakkers medegedeelde bijzonderheid bevestigd, dat men in het wild soms zulke oude 
Orang-oetans aantreft, welke niet alleen schier alle hunne tanden missen, maar wien ook het klauteren 
en het verblijf op de boomen zoo moeijelijk valt, dat zij zich meest in de laagte ophouden en hoofdzakelijk 
afgevallene vruchten, jonge bladeren van heesters en struiken, allerlei sappige kruiden en dergelijke 
voorwerpen van op of digt bij den grond, tot voedsel gebruiken. — Dusdanige, door ouderdom te weeg 
gebragte verandering van leefwijze, treft men somtijds ook bij de langstaartige Semnopitheci aan. 
De Orang-oetan toont weinig geneigdheid tot beweging en heeft, zelfs in den jeugdigen leeftijd, 
geen zweem van die rustelooze dartelheid, welke de Hylobates aan den dag leggen. Alleen de honger 
schijnt hem een prikkel te zijn tot beweging en, is deze gestild, dan vlijt hij zich wederom ter ruste. 
Wanneer het dier zit, kromt het gewoonlijk den rug en buigt daarbij het hoofd sterk voorover, zoodat 
het met de oogen meestal strak naar den grond blikt. Veelal houdt het zich met eene of ook wel met 
beide zijne voorhanden aan een’ hoogeren boomtak vast; maar somwijlen laat het zijne armen zeer 
phlegmatiek, slap langs het lijf nederhangen. Aldus blijft de Orang-oetan vaak uren lang gehurkt, 
op een en hetzelfde plekje, rustig en zonder zich bijna te verroeren, alleenlijk nu en dan, bij kortere of 
langere tusschenpoozen, zijne diep brommende stem eens latende hooren. — Bij dag bevindt hij zich 
meerendeels op groote boomen, van de eene kruin in de andere klauterende; zeldzaam slechts, indien 
hij niet, gelijk wij boven aanmerkten, door ouderdom daartoe genoodzaakt wordt, betreedt hij den 
grond. In dien toestand verkeerende, tracht hij zich bij naderend gevaar tusschen het lage hout en de 
ruigte te verschuilen, hetgeen in de moerassige bosschen op Borneo, waar zoo vele doornige bamboes- en 
rottingsoorten zijn, geenszins moeijelijk valt. Wanneer hij niet door menschen verjaagd wordt, houdt 
hij zich gemeenlijk een’ geruimen tijd binnen den bepaalden omtrek van zeker gedeelte van het bosch op; 
somwijlen zelfs bewoont hij vele dagen achtereen denzelfden boom, in welk laatste geval hem eene vaste 
plaats in denzelven tot nachtverblijf dient. Zeldzaam echter brengt hij den nacht hoog in de kroon van 
