34 
scheidene voorwerpen medegedeeld zoo bespeurt men spoedig, dat in denzelven bij onderscheidene voorwerpen 
spelingen der natuur voorkomen , welke zekerlijk , wat de ruimte van den zak aanbelangt , veelal van den meer gevor- 
derden leeftijd zullen afhangen. 
Vooreerst verschillen dezelve daardoor , dat er in sommige voorwerpen twee aizonderlijke zakken zijn , terwijl in 
anderen slechts één zak , doch door twee buizen met het strottenhoofd gemeenschap hebbende , gevonden wordt. Dit 
verschil schijnt in geen verband te staan met het geslacht. Camper immers vond, in den jare 1770, twee zakken bij 
een wijfje, in 1777 bij een mannetje, en in 1771 éénen zak bij een wijfje; terwijl hij van een’ vierde, hem door den 
Heer Vosraaer toegezonden , in welken ook slechts één zak aanwezig was , het geslacht niet heeft aangeteekend. In 
eenen jongen vrouwehjken Orang-oetan, door mij voor eenige jaren ontleed, welke door zijne afmetingen en het aau- 
wezen slechts van de twee voorste kiezen aan iedere zijde en in iedere kaak, in leeftijd overeen scheen te komen met 
dien, door P. Camper ontleed en afgebeeld (j-), waren twee zeer kleine luchtzakken aanwezig ($). In den Orang-oetan, 
door wijlen den Hoogleeraar A. Bonn, in den jare 1794 ontleed, insgelijks van het vrouwelijk geslacht, doch veel 
ouder in jaren , hebbênde drie kiezen aan beide zijden in iedere kaak , waren op gelijke wijze twee luchtzakken , doch 
veel grooter en over de sleutelbeenderen nederdalende, aanwezig (^). 
Vergelijkt men deze beide praeparaten met elkander en met die door anderen beschreven , dan zoude men tot het 
besluit moeten komen , dat door de gedurige uitzetting of persing van de lucht in dezelve , deze zakken allengskens 
grooter en grooter worden, en dus in alle tusschenruimten , tusschen de spieren in het celwijs weefsel doordringen, 
hetgeen door P. Camper ook is aangevoerd, om daardoor de vorming van al de aanhangselen en het verschil in 
grootte tusschen de beide zakken te verklai’en. "Wanneer men de onderscheidene aanhangselen, in ons voorwerp 
tusschen de spieren , als ware het voortgeloopen , gedurende de ontleding , ieder in hunne ware gedaante liggende , 
beschouwde , liet zich de mogelijkheid daarvan wel bevatten ; neemt men verder den hoogeren leeftijd van ons 
voorwerp, boven dien der beide door P. Camper beschrevene en afgebeelde in aanmerking, dan kan men insgelijks 
het onderscheid in de gedaante des zaks , tusschen ons voorwerp en dat van P. Camper gemakkelijk begrijpen. In 
het voorwerp, door dien Hoogleeraar, in 1771, ontleed, vond hij slechts éénen zak, met twee buizen, van welken hij 
de uitgestrektheid niet opgeeft; doch in een ouder voorwerp, in 1776 onderzocht, vond hij eenen veel grooteren 
luchtzak, zich bijna tot het einde van het borstbeen uitstrekkende en gedeeltelijk door de borstspieren bedekt zijnde; 
opwaarts liep de zak boven over de sleutelbeenderen, en met een aanhangsel nog veel meer achterwaarts, zoodat dezelve 
aan weerszijde diep onder den musc. cucullaris tot achter op het schouderblad henendrong (4)- Van andere aanhang- 
selen niet sprekende, mag men met regt vooronderstellen, dat dezelve niet aanwezig zijn geweest, daar zij anders zijn 
scherpziend oog niet zouden ontglipt zijn. 
In ons voorwerp echter klom de zak langs het tongbeen over den musc. mylo-hyoideus tot aan de onderkaak ; ter 
Avederzijde daalden er lange aanhangsels tot beneden de okselholte; achterwaarts strekte dezelve zich uit tusschen de 
schouderbladen en de musc. serrati magni, tot in de okselholte, en opwaarts onder de musc. cucullares tot aan het 
achterhoofd , behalve al de kleine aanhangselen tusschen de halsspieren. Daar P. Camper bevonden had , dat in zijn 
voorwerp de eene luchtzak grooter was dan de tegenovergestelde , en hij in den Orang-oetan , welke éénen zak had , 
vermeende aan de eene zijde meerdere uitzetting dan aan de andere zijde op te merken , zoodat dezelve , als ware het , 
in twee ongelijke deelen verdeeld was, ofschoon de lucht, door de beide buizen ingeblazen, altoos echter den geheelen 
zak opvulde, oordeelde hij, dat óf de beide zakken door aanraking en drukking inééngesmolten , óf, van de geboorte 
af, zoo geweest waren 
Wij hebben boven gezien , dat bij zeer jonge dieren de beide zakken zeer klein zijn ; bij meer gevorderden ouder- 
dom, wanneer zij natuurlijk met meerdere kracht, door sterke uitademing, gepaard met gelijktijdige sluiting van de 
glottis , den zak meer en meer uitzetten , kunnen derhalve de beide zakken onderling in aanraking worden gebragt ; 
dan het komt mij voor , dat men moet vooronderstellen , dat van voor de geboorte , bij de ontwikkeling dezer deelen , (*) (**) 
(*) Natuurkundige Verhandeling over den Orang-outang en eenige andere aap-soorten enz. Amsterd. 1782. 4°. 
pag, 47 en verv. Plaat 3. fig. 2 en 3. Plaat 4. fig. 2. 
(j-) L. c. Plaat 1, 2 en 3. 
(5) Plaat 5. fig. 2. Z», b. 
(A Plaat 5. fig. 3. b. b. 
(P) L. c. pag. 60 en verv. 
(**) L. c. pag. 50. 
