201 
Het geheele dier is met zulk buitengewoon kort, zacht, glad aanliggend en glanzend hair bedekt, dat 
men het slechts bij aanraking ontwaart, of alleen in de digtste nabijheid door het gezigt onderscheiden kan. 
De haren der kruin zijn ter naauwernood merkbaar langer, dan die der overige deelen, en evenzeer glad 
aanliggende. Daarentegen zijn de ooren langs den rand der binnenzijde en voornamelijk naar onderen, 
alsook de rand der bovenlip en de voorste helft der onderlip, met langere haren voorzien, terwijl de staart, 
als gewoonlijk, aan de punt eenen bundel lange haren heeft, welke eenen meer of minder dikken kwast 
vormen, naarmate zij volledig aanwezig of door werktuigelijke oorzaken gedeeltelijk uitgevallen of afgesle- 
ten zijn. Het hair der kalven daarentegen is over het geheele ligchaam langer enflaauw gekruld, nagenoeg 
als het hair van ons gewoon rundvee gedurende het wintergetijde. De vleug der haren levert de volgende 
bijzonderheden op. In het midden van den bovenkop vormt het hair eene soort van kruin, doordien het, 
van een gemeenschappelijk middelpunt, in alle rigtingen uiteenloopt. Eene tweede hairkruin bevindt zich 
in den nek, zoodat een gedeelte van het hair zich van hier naar den achterkop uitstrekt en tusschen de 
horens aan het hair stoot, hetwelk van de voorhoofdskruin naar achteren gaat. De haren der voorborst en 
des onderbuiks zijn insgelijks naar voren gerigt. De vleug der overige haren vertoont niets afwijkends. 
Bij oude voorwerpen is de beschrevene hairverdeeling minder in het oog vallende, dan bij de kalven, 
waar de haren langer zijn, en bij zeer oude stieren zijn die van den kop, boven tusschen de horens, som- 
tijds geheel verdwenen, en ziet men in hunne plaats schubben of andere onregelmatige uitwassen der huid. 
Wat den vorm van den schedel betreft, vleijen wij ons, dat men beter naar onze afbeeldingen, dan 
wel naar eene beschrijving, zich van hem een begrip zal kunnen vormen. Wij hebben het onderscheid 
tusschen den schedel onzer soort en van Bos frontalis, hier boven reeds aangevoerd, en vestigen thans 
nog alleen de aandacht daarop, dat zich de schedel van Bos sondaicus van dien van het gewone rund 
door een sterker gewelfd voorhoofd en minder hellend achterhoofd onderscheidt. Vergelijkt men de 
afbeeldingen der vijf verschillende schedels van den Sundaschen os, in dit werk gegeven, onderling met 
elkander, dan zal men ontwaren, niet alleen, dat de schedelvorm van deze soort met den leeftijd groote 
veranderingen ondergaat, maar ook dat sommige dier afwijkingen bloot individueel zijn, en andere mis- 
schien op rekening van het verschil der sekse behooren gebragt te worden. Diergelijke afwijkingen vindt 
men bij de meeste dieren en ook bij de overige ossensoorten, en het zoude derhalve zeer voorbarig zijn, 
soortonderscheidingen op haar te gronden, of uit deze fijnere vormverschillen beslissende kenmerken te 
willen afleiden, vooral, wanneer men niet meer dan eenen enkelen schedel van eene soort bezit. 
Het onderscheid in de schedels van beide seksen schijnt daarop neder te komen, dat die der stieren 
kraehtiger en van achteren breeder is, en dat de snuit naar boven een weinig smaller toeloopt. De 
verschillen, ten gevolge van den leeftijd, komen voornamelijk daarop neder, dat de schedel bij zeer 
oude dieren veel krachtiger en meer ineengedrongen isj dat de oogranden sterker vooruitsteken; dat, 
inzonderheid door de sterke ontwikkeling der horens, zich het achtergedeelte des schedels breeder ver- 
toont, en dat de kruin meer dan gewoonlijk eene hooge en seherpe verhevenheid vormt. 
Meer in het oog vallende nog zijn de versehillen, welke de horens der beide seksen, ten gevolge van 
den leeftijd en der individuele afwijkingen, aanbieden. Om hen behoorlijk te doen kennen, hebben 
Mammalia. 51 
