204 
De Sundanezen en de eigenlijke Javanen noemen den stier Banthêng of Banteng (*), terwijl de koe, 
in de taal der eerstgenoernden, eenvoudig Sapi (-f) leweng, d. i. boseh- of wilde koe, en op de- 
zelfde wijze bij de Javanen, namelijk in het Hoog-Javaansch Lemboe wono, en in het Laag-Javaanseh 
Sampi halas (§) geheeten wordt. Bij de Dajakkers, in het hoogere gedeelte der rivier Doeson, op 
Borneo, hebben wij insgelijks den naam Banteng gehoord, echter alleen ter bestempeling van het kalf, 
terwijl ons door die inboorlingen, voor het volwassen dier, het woord Boempoe is opgegeven. 
De wilde os of Banteng, door de Europeanen op Java, veelal met het toevoegsel er, Bantinger 
genoemd, is op dit eiland zeer verbreid en schier in alle verwijderde groote bosschen en andere, schaars 
van menschen bezochte streken te vinden. Hij bewoont zoowel de vlakke wildernissen der kusten, als 
de bergbosschen, tot de hoogte van ruim 4000 voet boven het zeevlak. Vooral bemint hij die plaatsen, 
waar moerassige meren, zacht stroomende rivieren of komvormige verwijdingen van deze aanwezig zijn, 
hetwelk voornamelijk in de uitgestrekte vlakke bergdalen dikwerf het geval is. Met het krieken van 
den morgen en het vallen van den avond bezoekt hij gaarne zulke plassen om zich te drenken. Hij leeft 
meest in kleine kudden van 4 — 6 koeijen, w^elke door eenen stier geleid worden; zeer oude of nog niet 
geheel volwassene stieren daarentegen, ontmoet men niet zelden alleen: zij zijn vermoedelijk door hunne 
sterkere mededingers uit de kudde verdreven geworden. De Banteng is wild en schuw van aard, het- 
geen de jagt op hem moeijelijk en gevaarlijk maakt. Zoodra hij onraad bespeurt, neemt hij dadelijk 
met snelle vaart de vlugt; doch achterhaald, van nabij bedreigd, of verwond wordende, keert hij zich 
woedend tot zijnen vijand en gaat dien, met zijne dreigende en scherpgepunte horens te lijf. De 
volwassene stieren en ook de koeijen, wanneer deze een kalf bij zich hebben, zijn natuurlijk het meest 
te vreezen. Men schiet den Banteng met den kogel, vangt hem met strikken, somwijlen ook in kuilen, 
en op vrije alang-alang-vlakten w'ordt hij, even als de herten, te paard achtervolgd en met den 
houw'er gedood. Dit laatste middel kan echter alleen slechts op jonge stieren en koeijen, en dan nog 
niet altijd zonder levensgevaar, worden aangewend. In den volwassen staat is de Banteng ontembaar, 
doch jong gevangen en onder de menschen opgekweekt, w^ordt hij zacht en handelbaar; niet te min 
verbeidt hij slechts eene gelegenheid, om tot zijne geliefde wildernissen en oorspronkelijken staat terug 
te keeren. Ook worden tamme koeijen niet zelden door wilde stieren gedekt, met welk inzigt zij 
soms opzettelijk naar de bosschen gedreven, en uit welke vermenging alsdan dikwerf fraaije en sterke 
bastaarden gewonnen worden. De Banteng doet zich te goed aan de jonge bladen en uitspruitsels 
van het bamboesriet, aan het jonge alang-alang (Imperata) en ander gras, aan jonge boombladen en 
diergelijken. Het vleesch der kalven en ook der half volwassenen is zacht en heeft eenen aangenamen 
Of deze naam zijnen oorsprong verschuldigd is aan het Javaansche en Maleische werkwoord banting^ hetwelk: 
slaan, kletsen, kloppen, stooten, smijten enzv. beteekent, durven wij niet beslissen. 
(t) J- sdpie of sampie, zijn eigenlijk, even als de Maleische woorden lemboe en djdwie, algemeene 
namen van het rundvee. Ter nadere bepaling van het geslacht dienen de, voor dieren gebruikelijke, adjectiva 
djantan, mannelijk, en betiena, vrouwelijk, er achtergevoegd te worden, hetgeen steeds geschiedt, wanneer 
van huisdieren sprake is; maar vermits de wilde stier een’ eigen’ naam draagt, wordt sapie , hi] de toepassing op dit 
wilde ras, meer uitsluitend voor de koe gebezigd. 
($) Wono en halas ^«Jin anjin^ beteekenen in die beide tongvallen: bosch, wildernis. Op dezelfde 
wijze wordt de Gayal of Bos frontalis, in het Sanskrit ook sRift W anago (bosch-koe) genoemd. 
