221 
in ons bezit, bragt ons tot de overtuiging, dat dit hert zich ter naauwernood van den Javaanschen 
Cervus russa, en minder nog van den C. moluccensis, Quoy en Gaimard, soortelijk onderscheidt. — 
Wilde men, naar het aangehaalde voorbeeld van Yalentyn, eenig gewigt hechten aan de overeenstem- 
ming der namen, onder welke het in de landen zijner geboorte bekend is, dan zoude men tot het besluit 
worden geleid, dat dit hert daar veelligt insgelijks van elders zoude kunnen zijn ingevoerd. De weste- 
lijke bewoners van Timor, of eigenlijke Timorezen, en de inboorlingen van Poeloe Samauw, of zooge- 
naamde Koepangnezen, noemen het Loesa, de Rottinezen Noesa, welke beide woorden slechts ver- 
basteringen zijn van den reeds opgegeven Maleischen naam Roesa. Maar evenmin als het verschil der 
benamingen van eenig nuttig dier of gewas, steeds verscheidenheid van oorsprong zoude bewijzenj 
evenmin is uit de overeenstemming der namen, altijd veilig hunne afkomst te verklaren. 
Naauwe verwantschap van ligchaamsvorm en verder uiterlijk aanzien, doet ook overeenkomst van 
aard en levenswijze vermoeden, en op deze niet ongegronde vooronderstelling maken de drie aange- 
duide rassen van den C. russa geene uitzondering. Wij kunnen dus onze waarnemingen, omtrent de 
levenswijze dezer herten, gevoegelijk in één berigt te zaraen vatten. 
De namen, met welke de Amboinezen, de Timorezen en eenige andere eilanders dier streken, de 
daar voorkomende herten bestempelen, zijn door ons reeds opgegeven. Bij de Banjerezen, op Borneo, 
draagt C. russa den naam van Mindjangan djawa, d. i. Javaansch hert. Op Java zelf heet hij, 
in het Laag-Javaansch, eenvoudig Mëndjanggan, in het Hoog-Javaansch, Sangsam of 
(* *), terwijl hij door de Sundanezen Oentjal ("f) wordt genoemd. — Met het woord 
Roesa wordt hij dus door geen der twee volken, welke Java bewonen, in hunne eigene tongvallen 
gekenmerkt, en het is alleen door verwisseling met C. equinus, dat hij onder dien naam in de leerstelsels 
eene plaats verworven heeft. 
Gelijk ons gewoon hert tegenwoordig nog slechts in die streken van Europa menigvuldig gevonden 
wordt, waar het onder beschermend toezigt staat, treft men ook op Java de herten slechts in zulke 
(^) Een der Kawi-namen van het hert is Samsam. Dit eigenaardige woord, waaruit baarblijkelijk het bovenge- 
noemde Sangsam of Sangsomo is ontstaan, schijnt zijnen oorsprong aan het denkbeeld van vereeniging, te zamen- 
leving in troepen, gelijk het onderhavige hert pleegt te doen, verschuldigd te zijn. Het Sanskritsche sam en sama, 
in het Kawi, volgens de gebruikelijke uitspraak der Javanen, somo, in het Maleisch sdma = mei, te zamen, en 
bij verdubbeling, sdma-sdma (Hoog-Jav. = gezarnentlijk, met elkander, hebben vermoedelijk tot die 
naamvorming aanleiding gegeven. 
(-|-) Even als de voorgaande naam, wijkt ook deze ten eenemale van de overigen, meer algemeenen af. In een Ja- 
vaansch Woordenboek vinden wij Hoentjalan als Kawi, en Hoendjal als algemeen Javaansch woord voor hert opge- 
* 
geven (de h is in beiden stom). Dit verwijst ons, ten opzigte der beteekenis, tot het Sanskrit, in welke taal oetja 
en oentjha, verzamelen, bijeenvoegen, zich vereenigen; tjala, voortgaan, zich bewegen; tjalana, wie 
of 'wat voortgaat, zich beweegt [djdlan [Maleisch], dhalan [L. Javaansch] =: gaan), en vandaar, met een 
Wisarga, tjalanah, een hert, eene Antilope beteekenen. Volgens deze afleiding zoude aan hoentjalan , hoedjal en 
oentjal een soortgelijk denkbeeld ten grondslag liggen, als aan de namen samsam en sangsam. 
Mammalia. 
56 
