52 
Eenige jaren geleden , schenen de Turken er naar te streven hun heer- 
schappij over Arabië verder naar het Oosten uit te breiden. Hierdoor ech- 
ter geraakten zij in conflict met de Engelschen , die zich in de rotsvesting 
Aden hebben genesteld en daarvan een Gibraltar voor den Indischen Oce- 
aan gemaakt hebben. Tevens oefenen zij het protectoraat uit over het 
sultanaat van Lahedseh , een onderdeel van Jemen. 
De rotsvesting Aden, een vrijhaven met 30000 inwoners, ligt in een 
onbeschrijfelijk sombere woestenij. Hier woeden , tengevolge der ondrage- 
lijke hitte , de vreeselijkste ziekten. De oude stad ligt midden in een 
uitgebranden krater , welks grootendeels ingestorte wanden met vesting- 
werken zijn gekroond. 
Het minst bekend is het Zuid- Oostelijk deel van Arabië, welks kust be- 
spoeld wordt door den Indischen Oceaan , hier ook Bahr-el-Hind , d. i. 
Arabische zee , genoemd. Ja , tot voor korten tijd , kenden wij van dit 
gebied , dat zich , over een lengte van 16 graden , tusschen de straat van 
Bab-el-Mandeb en Ras-el-Hadd uitstrekt , niets anders, dan de beide ui- 
terste deelen , Jemen , in het Zuid-Westen en Oman , in het Noord- 
Oosten. De kennis omtrent het laatstgenoemd gebied danken we aan twee 
Engelschen, die het doorreisden. Maar wat daartusschen lag was geheel 
en al onbekend , totdat de reizen van A. von Wrede , in Hadhramaut on- 
dernomen , ook daarover eenig licht deden opgaan. 
Terwijl over het algemeen , onder den naam »Hadhramaut” , het kust- 
gebied wordt verstaan , dat zich uitstrekt tusschen Mahra en IJafa, blijkt 
uit de mededeelingen van von Wrede , dat de Arabieren daaronder alleen 
het binnenland verstaan , dat meer Noordelijk gelegen is. Dat Zuidelijk 
deel van het schiereiland loopt terrasvormig op tot eene hoogte van 2400 
M. Tot die hoogte toch verheft zich de Dschebel Dahura , het hoogste 
dier terrassen. Van hieraf loopt het land , naar het Noorden toe , weder 
zacht glooiend af. Von Wrede kwam langs uiterst moeilijke en gevaarlijke 
wegen tot aan den Wadi-Doan , door de inboorlingen Belad-deny-IJssa 
genoemd. Ten W. hiervan strekt zich Belad-el-Hadschan , ten O. Belad- 
Hamoem uit en deze drie landschappen worden ten N. begrensd door het 
eigenlijke Hadhramaut. Hoever zich dit gewest naar het N. toe uitstrekt, 
of de zandwoestijn el Ahkaf ( Bahr-es-Safi ) werkelijk reeds bij den Wadi- 
Rachija , een zijtak van den Doan begint , dan of het bewoonde land zich 
nog verder uitstrekt, weten wij, zelfs na Wrede’s reizen, nog niet. 
In dit deel van Arabië heerscht, gedurende den zomer , een meer dan 
tropische hitte ; von Wrede nam in Juni, in de schaduw, een thermometer- 
stand van 46° R. waar. Het spreekt van zelve, dat de temperatuur lager 
wordt op de hoogere terrassen ; daar wordt de atmospheer gedurende den 
1. J. R, Wellstedt. Travels in Arabia. London. 1838. 2 Bde. 
Palgrave, Narrative of a years journey through Central and Eastern Arabia. London. 1865. 
8o, 8 Bd, 
